Để giải quyết những khó khăn trên vấn đề cần đặt ra là: Phải nhanh chóng
phát triển hệ thống giao thông vận tải đô thị, nếu không các thành phố sẽ dẫn
đến tình trạng rối loạn và tắc nghẽn giao thông. Một trong những giải pháp hết
sức quan trọng phát triển hệ thống giao thông vận tải ở thành phố là: Phải phát
triển nhanh chóng lực lượng VTHKCC đáp ứng kịp thời và có chất lượng cao
nhu cầu đi lại ngày càng tăng của người dân đô thị.
Tuy nhiên, việc phát triển VTHKCC trong những năm qua rất khó khăn
và chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra. Tại Hà Nội, lực lượng VTHKCC bằng xe
buýt mới chỉ đáp ứng được 3 ÷ 4 % nhu cầu đi lại, còn ở Thành phố Hồ Chí
Minh mới gần 2,1% , trong khi đó ở các thành phố tương tự trên thế giới tỷ lệ
đáp ứng là 50 ÷ 70 %. Có nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan khác nhau
dẫn đến tình trạng này, trong đó phải kể đến nguyên nhân cơ bản là: Mạng lưới
tuyến xe buýt còn quá thiếu, chưa được xây dựng và phát triển một cách đồng
bộ, chưa tương xứng với nhu cầu đi lại ngày một gia tăng trong thành phố.
Chính vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Thiết kế tuyến buýt mới” có ý nghĩa
quan trọng và cấp bách về cả lý luận và thực tiễn.
2. Mục đích nghiên cứu
Mục đích chính của đề tài là thiết kế tuyến VTHKCC bằng xe buýt cho
thành phố Hà Nội để phục vụ Hà Nội mở rộng. Trên cơ sở mục tiêu, định hướng
phát triển VTHKCC nói chung và VTHKCC bằng xe buýt nói riêng, cùng với
việc phân tích hiện trạng mạng lưới tuyến xe buýt và đặc tính nhu cầu đi lại của
nhân dân Thành phố Hà Nội, tiến hành xây dựng hệ thống tiêu chuẩn phát triển
mạng lưới tuyến xe buýt cho Thành phố Hà Nội giai đoạn 2010 – 2020.
3. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu mạng lưới tuyến VTHKCC bằng xe buýt trong Thành
phố. Nghiên cứu và hệ thống hoá các phương pháp xây dựng mạng lưới tuyến đã
có, phân tích đánh giá, đề xuất và hoàn thiện phương pháp xây dựng mạng lưới
tuyến buýt mới phù hợp với Thành phố Hà Nội.
5
Để thực hiện đề tài, trong đồ án sử dụng các phương pháp nghiên cứu của
khoa học kinh tế, đặc biệt chú trọng đến các phương pháp phân tích, đánh giá
kinh tế để có thể rút ra những kết luận mạng tính lý luận và thực tiễn phù hợp
với điều kiện thực tế của Hà Nội.
4. Đề tài đã góp phần vào việc giải quyết những vấn đề chủ yếu sau:
-Hệ thống hoá các khái niệm có liên quan đến Vận tải hành khách trong
thành phố.
-Đưa ra các bước xây dựng mạng lưới tuyến VTHKCC bằng xe buýt.
-Quan điểm, mục tiêu, định hướng phát triển VTHKCC bằng xe buýt ở
Hà Nội giai đoạn 2010 – 2020.
5. Kết cấu của đề tài
Đề tài được trình bày trong 85 trang, ngoài phần mở đầu, kết luận và phụ
lục đề tài gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về xây dựng tuyến xe buýt mới.
Chương 2: Hiện trạng VTHKCC bằng xe buýt Hà Nội.
Chương 3: Thiết kế tuyến VTHKCC bằng xe buýt trong thành phố.
CHƯƠNG II. HIỆN TRẠNG VTHKCC BẰNG XE BUÝT HÀ NỘI
2.1 Khái quát chung về Hà Nội
Hà Nội là thủ đô đồng thời cũng là trung tâm chính trị, văn hoá, du lịch
quan trọng của Việt Nam. Hà Nội là thủ đô lâu đời vào năm 2010 sẽ kỷ niệm
1000 năm Thăng Long. Với diện tích 3.324,92Km
2
với khoảng 6,233 triệu dân,
mật độ 1.875người/km
2
với 10 quận, 18 huyện và 1 thị xã.
2.1.1 Vị trí địa lý
6
Thủ đô Hà Nội ở trung tâm đồng bằng châu thổ Sông Hồng. Hà Nội có vị
trí từ 20°53' đến 21°23' vĩ độ Bắc và 105°44' đến 106°02' kinh độ Đông, tiếp
giáp với các tỉnh Thái Nguyên, Vĩnh Phúc ở phía Bắc, Hà Nam, Hòa Bình phía
Nam, Bắc Giang, Bắc Ninh và Hưng Yên phía Đông, Hòa Bình cùng Phú Thọ
phía Tây. Vị trí địa lý và địa thể tự nhiên đã khiến cho Hà Nội sớm có một vai
trò đặc biệt trong sự hình thành và phát triển của dân tộc Việt Nam. Từ năm
1010, Hà Nội đã được Vua Lý Công Uẩn chọn làm thủ đô của cả nước.
2.1.2 Khí hậu
Hà Nội nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, quanh năm tiếp nhận
được lượng bức xạ mặt trời dồi dào. Tổng lượng bức xạ trung bình hàng năm
khoảng 120 Kcal/cm
2
, nhiệt độ trung bình năm 24°C, độ ẩm trung bình 80 – 82
%, lượng mưa trung bình 1.660mm/năm.
Đặc điểm khí hậu rõ nét nhất là sự thay đổi khác biệt giữa hai mùa nóng,
lạnh. Từ tháng 5 đến tháng 9 là mùa nóng và mưa, từ tháng 11 năm trước đến
tháng 4 năm sau là mùa lạnh và khô. Giữa hai mùa lại có hai thời kỳ chuyển tiếp
vào tháng 4 và tháng 10, nên xét ở góc độ khác có thể nói Hà Nội có đủ 4 mùa :
xuân, hạ, thu, đông. Mùa xuân bắt đầu vào tháng 2 kéo dài đến tháng 4. Mùa hạ
bắt đầu từ tháng 5 đến tháng 8 nóng bức nhưng lại mưa nhiều. Mùa thu bắt đầu
từ tháng 8 đến tháng 10, trời dịu mát lá vàng rơi. Mùa đông bắt đầu từ tháng 11
đến tháng 1 năm sau, thời tiết giá lạnh, khô hanh. Ranh giới phân chia bốn mùa
chỉ có tính chất tương đối vì Hà Nội có năm rét sớm có năm rét muộn, có năm
nóng kéo dài, nhiệt độ lên tới 40°C có năm nhiệt độ xuống thấp dưới 5°C .
2.1.3 Giao thông
Hà Nội là thủ đô nên giao thông có tầm quan trọng trong đi lại và vận
chuyển hành khách và hàng hoá.
Hệ thống giao thông Hà Nội rất đa dạng bao gồm giao thông công cộng
như xe buýt, taxi, giao thông cá nhân như xe máy, ôtô, xích lô, xe đạp…Đặc biệt
là xích lô thường dùng để phục vụ du lịch. Ngoài ra Hà Nội cũng là đầu mối
đường sắt và đường hàng không lớn nhất miền Bắc.
7
Hà Nội có hệ thống sông ngòi khá lớn, đặc biệt có sông Hồng chảy giữa
thành phố, thuận lợi cho việc vận tải bằng đường sông. Hiện nay có 4 cây cầu
bắc qua sông Hồng, theo thứ tự lần lượt từ Bắc xuống Nam là: Cầu Thăng Long,
Cầu Long Biên, Cầu Chương Dương, Cầu Thanh Trì, Cầu Vĩnh Tuy đang được
xây dựng và sẽ là cây cầu thứ 5 bắc ngang Sông Hồng. Ngoài ra các cầu Tứ
Liên, Nhật Tân và Bắc Cầu (qua Sông Đuống) đã được quy hoạch.
2.1.4 Tài Nguyên
Tổng diện tích đất tự nhiên của Hà Nội là 92.097 ha, trong đó diện tích
đất ngoại thành chiếm 90,86%, nội thành chiếm 9,14%. Trong đó đất nông
nghiệp chiếm tới 47,4%, đất lâm nghiệp chiếm 8,6%, đất chuyên dùng chiếm
22,3%, đất nhà ở chiếm 12,7%, đất chưa sử dụng chiếm 9%.
Hà Nội có 6.740 ha đất rừng chiếm 7,3% diện tích tự nhiên toàn thành
phố, phân bố chủ yếu ở huyện Sóc Sơn và một phần không đáng kể ở huyện
Đông Anh, Gia Lâm.
Khoáng sản của Hà Nội và vùng phụ cận rất phong phú và đa dạng. Trên
diện tích 35.000Km
2
của Hà Nội và vùng phụ cận có hơn 800 mỏ và điểm quặng
của gần 40 loại khoáng sản khác nhau đã được phát hiện và đánh giá khai thác ở
các mức độ khác nhau.
2.1.5 Kinh tế, xã hội
Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh được coi như kinh tế đầu tầu của Việt
Nam. Các ngành dịch vụ, du lịch và bảo hiểm giữ vai trò quan trọng trong cơ
cấu kinh tế của thành phố. Hệ thống mạng lưới giao thông đồng bộ bao gồm
đường bộ, đường sông, đường sắt và đường hàng không đã khiến Hà Nội trở
thành một địa điểm thuận lợi để phát triển các ngành công nghiệp. Các tập đoàn
lớn như Canon, Yamaha, Motor và hàng trăm các nhà sản xuất hàng đầu thế giới
đã thành lập nhà máy tại đây.
2.2 Hiện trạng mạng lưới giao thông Hà Nội
2.2.1 Hiện trạng mạng lưới đường đô thị
a. Hiện trạng mạng lưới giao thông
8
Hà Nội là Thủ đô của nước Việt Nam, nằm ở khu vực trung tâm của đồng
bằng Sông Hồng. Thuận lợi cho phát triển các phương thức vận tải và giao lưu
kinh tế văn hoá chính trị của cả nước. Các quận nội thành với diện tích là 84,3
km
2
(chưa tính 2 quận mới Hoàng Mai và Long Biên).
Hà Nội là một trong 17 thành phố và thủ đô lớn nhất thế giới nhưng có
một số khu trung cư và quận nội thành có mật độ dân số quá đông trong khi mật
độ đường thấp, đặc biệt là quận Đống Đa, Ba Đình và các quận mới.
Tổng chiều dài đường bộ Thủ đô Hà Nội có khoảng trên 1143 km, bình
quân 1,2 km/km
2
. Trong đó nội thành 343km, ngoại thành 800km. Khu vực Hà
Nội còn là đầu mối của các tuyến đường sắt quốc gia của cả nước với tuyến
đường sắt Thống Nhất và đường sắt đi các tỉnh phía Bắc và Đông bắc, tổng
chiều dài đường sắt qua khu vực là 91 km. Khu vực Hà Nội còn có hệ thống các
cảng sông chính với: hệ thống Sông Hồng, Sông Đuống và đầu mối hàng hoá
sân bay quốc tế Nội Bài.
Giao thông đối ngoại
Giao thông đối ngoại là giao thông giữa thành phố với vùng phụ cận, với
các địa phương khác cũng như giao thông giữa các vùng khác nhưng đi qua địa
phận thành phố.
Phương tiện giao thông đối ngoại phụ thuộc vào điều kiện địa lý, quy mô
thành phố có thể là đường bộ, đường thuỷ, đường hàng không, đường ôtô hoặc
phối hợp với nhau.
Mạng lưới đường giao thông đối ngoại ở Hà Nội hiện nay bao gồm :
* Mạng lưới quốc lộ hướng tâm: các quốc lộ 1A, 1B, 5, 6, 32, Bắc Thăng
Long, và cao tốc Láng - Hoà Lạc.
9
Bảng 2.1: Thống kê các đường quốc lộ hướng tâm
* Mạng lưới đường vành đai
+ Vành đai 1 : Chiều dài 23 km, bắt đầu từ Nguyễn Khoái – Trần Khát
Chân- Đại Cổ Việt - Kim Liên - La Thành - Ô Chợ Dừa - Giảng Võ - Ngọc
Khánh - Liễu Giai - Hoàng Hoa Thám. Đoạn Trần Khát Chân, Đại Cổ Việt, Kim
Liên đã được nâng cấp thành đường có 2 – 4 làn xe, các đoạn còn lại hẹp có
đoạn rất hẹp như Kim Liên – Đê La Thành.
+ Vành đai 2 : Có chiều dài 38,4km, bắt đầu từ Dốc Minh Khai - Ngã Tư
Vọng - Ngã Tư Sở - đường Láng Cầu Giấy - Bưởi - Lạc Long Quân - Đê Nhật
Tân. Hiện tại đường hẹp chỉ có 1 – 2 làn đường chưa được cải tạo nâng cấp.
+ Vành đai 3 : Có chiều dài 69 km, bắt đầu từ Bắc Thăng Long - Nội Bài
- Mai Dịch – Thanh Xuân- Pháp Vân - Sài Đồng - Cầu Đuống mới - Ninh Hiệp -
Việt Hùng. Hiện có đoạn Nội Bài – Mai Dịch được xây dựng 4 làn xe, các đoạn
còn lại đang được triển khai xây dựng.
10
Tên đường
Loại mặt
đường
Loại đường
Chiều
rộng (m)
Tình trạng
Từ Hà
Nội đi
Quốc lộ 1 A
Asplalt Không có giải
phân cách
30 Tốt TP.Hồ
Chí Minh
Quốc lộ 1B
Asplalt Không có giải
phân cách
30 Tốt
Lạng Sơn
Quốc lộ 5
Asplalt Có giải phân
cách cứng
50 Tốt
Hải Phòng
Quốc lộ 6
Asplalt Không có giải
phân cách
50 Bình
thường
Hoà Bình
Đường 32
Asplalt Không có giải
phân cách
24 Bình
thường
Hà Tây
(cũ)
Láng - Hoà
Lạc
Asplalt Không có giải
phân cách
50 Tốt Hà Tây
(cũ)
Bắc Thăng
Long
Asplalt Có giải phân
cách cứng
50 Tốt
Vĩnh Phúc
* Các cầu qua sông Hồng: cầu Chương Dương, cầu Long Biên, cầu Thăng
Long.
Hà Nội là một trong các cực quan trọng nhất của tam giác tăng trưởng
kinh tế của vùng Bắc Bộ. Hệ thống giao thông quốc gia giữ vai trò là mạng lưới
giao thông đối ngoại cho thủ đô Hà Nội và cùng với mạng lưới giao thông nội
thị là cơ sở có tính quyết định cho sự phát triển kinh tế của cả vùng nói chung và
Hà Nội nói riêng. Trong thời gian gần đây nhiều tuyến giao thông quan trọng đã
được nâng cấp và giải toả, phân luồng giao thông cho thủ đô Hà Nội từ xa, giảm
áp lực quá tải cho mạng lưới giao thông đô thị Hà Nội, đặc biệt trên các trục
hướng tâm và các cửa ô hiện nay.
Giao thông đối nội:
Nội thành có hơn 400 đường, phố (trong đó có 2 quận mới chưa được
thống kê là quận Hoàng Mai và quận Long Biên) với tổng chiều dài hơn 343km.
Chất lượng đường xấu, lòng đường hẹp: khu vực nội thành có khoảng 80%
đường có chiều rộng từ (7 ÷ 11)m chỉ có 20% đường rộng trên 12m. Hiện nay
thành phố đã chỉnh trang nâng cấp hơn 200 km đường, nâng tổng diện tích
đường được trải thảm bê tông Asphalt vào khoảng 2,3 triệu m
2
, chiếm khoảng
90% diện tích đường. Các đường còn lại cũng được duy tu chất lượng để đảm
bảo khai thác hiệu quả, an toàn giao thông. Thành phố cũng có một số đường
mới cải tạo có chiều rộng (40 ÷ 60)m là Đại Cổ Việt, Đồng Tâm…
Mật độ bình quân khu vực nội thành là 0,27 km/1000dân, chỉ bằng (40 ÷
50)% so với mức độ trung bình của thế giới. Quận Hoàn Kiếm có mật độ cao
nhất 11,6 km đường/km
2
, trong khi đó quận Tây Hồ chỉ có 0,8 km đường/km
2
.
Nhìn chung đường phố Hà Nội có mật độ thấp, phân bố không đều (Quận Hoàn
Kiếm là khu vực có mật độ đường cao nhất lớn gấp 10 lần so với quận Tây Hồ
là quận có mật độ thấp nhất). Hà Nội có khoảng 40 điểm thường xuyên xảy ra
ùn tắc giao thông. Thời gian ùn tắc giao thông thường vào các giờ cao điểm từ 7
giờ – 9 giờ và từ 16 giờ - 19 giờ. Đặc biệt là các nút hay xảy ra ùn tắc như: Ngã
11
Tư Sở, Bưởi, Cầu Chương Dương, Chùa Bộc, Phạm Ngọc Thạch, Kim Liên,
Tôn Thất Tùng, Ngã tư nút Daewoo.
Mạng lưới có cấu trúc hỗn hợp, thiếu sự liên thông: ở các khu vực mới
hình thành mật độ mạng lưới đường thấp mọi sự giao lưu đều tập trung vào trục
đường hướng tâm, tạo sự dồn ép căng thẳng về giao thông ở khu vực trung tâm
thành phố. Những năm gần đây một số trục đường hướng tâm vào thành phố
đang được cải tạo và hình thành rõ rệt, hệ thống đường vành đai nối các trục
đường hướng tâm đang được dần hoàn chỉnh.
Sau hơn 10 năm phát triển, Hà Nội xây mới hơn 70 km đường nội đô
trong khi có những tuyến có ý nghĩa lớn về mặt kinh tế xã hội, đảm bảo xây
dựng một số tuyến trọng điểm: Trần Quang Khải, Mai Dịch - Cầu Giấy, Cầu
Giấy – Hùng Vương, Võ Thị Sáu, Láng Hạ, Thái Hà, Hoàng Quốc Việt…một số
đường đang được nâng cấp cải tạo, nâng cao năng lực giao thông: Tôn Đức
Thắng, Nguyễn Lương Bằng, Tây Sơn…
Cơ cấu đường chưa hợp lý, điển hình là thiếu hẳn một số đường phố chính
cấp 1, cấp 2 hạn chế khả năng tiếp cận phương tiện vận tải hành khách công
cộng của dân cư như: Văn Chương, Nam Đồng…đều là nhưng ngõ nhỏ chỉ sử
dụng xe máy, xe đạp.
b. Hiện trạng các nút giao thông
-Hệ thống đường Hà Nội có nhiều giao cắt nếu kể cả 7 quận nội thành có
tới 600 nút, hầu hết là giao cắt đồng mức. Theo thống kê ban đầu tại 4 quận nội
thành: Đống Đa, Ba Đình, Hoàn Kiếm và Hai Bà Trưng có 484 nút giao thông.
Trong đó : 191 nút giao ngã tư, 20 nút giao ngã năm trở lên và 273 nút giao ngã
ba. Trong đó mới có 160 nút được nắp đèn tín hiệu. Camera giao thông 20 chiếc
(công nghệ Pháp). Máy đếm xe (Detector giao thông): 10 bộ hoạt động theo
nguyên tắc cảm ứng điện (công nghệ Pháp) vẫn còn một số nút điều khiển bằng
tay hoặc bán tự động.
-Những nút giao thông không có đèn tín hiệu điều khiển, tình hình giao
thông hết sức phức tạp, xung đột giao thông giữa các luồng phương tiện khác
12
nhau xảy ra thường xuyên. Nhìn chung các nút giao thông đều thiếu thiết bị
kiểm soát và phân luồng.
-Hệ thống tín hiệu giao thông của Hà Nội được thiết kế theo đơn vị chuẩn
là xe con cá nhân, cho nên có nhiều hạn chế khi vận hành điều khiển dòng giao
thông với xe máy chủ đạo.
-Phần lớn hệ thống đèn tín hiệu điều khiển hiện nay mới chỉ có 2 pha nên
trong nhiều trường hợp làm cho xung đột giữa các dòng phương tiện càng trở
nên phức tạp hơn. Chu kỳ đèn tín hiệu đặc biệt là tại các nút giao thông trọng
điểm đã trở nên không phù hợp với hiện trạng giao thông đô thị.
-Chu kỳ đèn tín hiệu ở tất cả các nút giao thông và thời gian vận hành xe
buýt hiện nay chưa có sự phối hợp.
Hiện nay trong nội thành các nút và đường giao thông trọng điểm đó đã
và đang tiếp tục được cải tạo như: Xây dựng cầu vượt tại nút Đại Cổ Việt, các
tuyến đường như Kim Liên – Ô Chợ Dừa, Láng…
Bên cạnh những nút đã được nâng cấp cải tạo thì còn rất nhiều nút vẫn
trong tình trạng hoạt động kém hiệu quả và tại đây các dòng phương tiện xung
đột nhau mà chưa kiểm soát được gây nên những bức xúc nhất định. Các giao
cắt thường là đồng mức cũng là một nguyên nhân gây khó khăn cho việc cải tạo,
khắc phục vì nếu xây dựng giao cắt khác mức thì vốn đầu tư rất lớn, mỹ quan đô
thị cũng như công tác quản lý khó khăn.
c. Hiện trạng điểm đỗ
Hệ thống các điểm đỗ xe trên địa bàn Hà Nội hiện do công ty khai thác
điểm đỗ xe - Sở GTVT quản lý.
- Công ty hiện đang quản lý 126 điểm đỗ xe với diện tích 55.000m
2
, có
3.000 vị trí đỗ xe với diện tích bình quân 1 vị trí đỗ xe là 15,5m
2
, giám sát 33
điểm đỗ xe taxi với tổng sức chứa gần 400 xe.
- Ngoài ra, có một số điểm đỗ xe do các cơ quan tự xây dựng và quản lý,
trong đó cũng có một số điểm đỗ cho xe cộng cộng như: Nikko, Hotel, Daewoo,
…
13
- Hiện tại việc đỗ xe ôtô trên lòng đường phố là phổ biến điều này có
nguy cơ trở thành nguyên nhân ùn tắc giao thông đô thị trong những năm tới.
- Nhu cầu về điểm đỗ xe máy và xe đạp nhìn chung là chưa được quan
tâm, hiện tượng sử dụng vỉa hè để đỗ xe máy, xe đạp là phổ biến.
Sự thiếu hụt diện tích đỗ xe trở lên nghiêm trọng, điều đó đòi hỏi phải
tăng cường diện tích và số lượng cũng như nâng cao chất lượng dịch vụ tại điểm
đỗ xe.
Bảng 2.2: Diện tích bến xe thành phố Hà Nội
TT Tên bến Diện tích (m
2
)
1 Bến xe phía nam 37.800
2 Bến xe Kim Mã 14.800
TT Tên bến
3 Bến xe Gia Lâm 4.000
4 Bến xe Long Biên 5.000
5 Bến xe Lương Yên 17.000
6 Bến xe Nước Ngầm 11.000
7 Bến xe Mỹ Đình 34.695
Tổng 124.295
Qua bảng trên ta thấy tổng diện tích bãi đỗ xe mới đạt 0,22% diện tích
thành phố, chỉ đảm bảo được 10% nhu cầu đỗ xe, trên 90% còn lại là sử dụng
lòng đường, vỉa hè, diện tích ở…
Hầu hết các bãi đỗ xe ôtô tập trung tại khu vực trung tâm thành phố dẫn
đến tình trạng một số khu vực tập trung cao ngược lại một số khu vực gần như
không có các dịch vụ giao thông tĩnh. Các khu vực vành đai chưa thiết kế được
hệ thống các điểm trung chuyển đầu cuối để giảm áp lực giao thông trong khu
vực nội thành.
Có 10 bến xe quy mô lớn gồm: Giáp Bát, Long Biên, Gia Lâm, Lương
Yên, Mai Dịch, Từ Liêm, Hà Đông, Nước Ngầm và Mỹ Đình. Trong đó có một
bến xe buýt: Kim Mã, 7 bến xe buýt trùng với bến xe liên tỉnh: Long Biên, Phía
Nam, Hà Đông, Gia Lâm, Lương Yên, Nước Ngầm và bến xe Mỹ Đình. Có 5
bến xe quy mô vừa ở các vị trí bến Chèm, Cầu Diễn, Phú Yên, Kim Ngưu, Mai
Động.
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét