Tài liệu QUỐC GIA PHÙ NAM pptx

QUC GIA PH NAM
1. V trớ a lý:
2. Nm khu vc h lu sụng Mờ Cụng. Cú ci ngun sụng l
nn vn húa ng Nai. c phỏt sinh v phỏt trin sụng ng
Nai. Hin nay theo cỏc nh nghiờn cu
3. Nm khu vc h lu sụng Mờ Cụng. a bn ch yu l chõu th
ng bng sụng Cu Long bao gm nhiu a hỡnh sinh thỏi khỏc
nhau, tnh An Giang (ểc Eo-Ba Thờ), tnh Kiờn Giang (ỏ Ni-Nn
Chựa-Tõn Long), vung ven bin Tõy Nam, U Minh H vn ra tn
bin ụng.
4. Quc gia Phự Nam c c hỡnh thnh vựng khớ hu cn
xớch o nờn ni õy cú khớ hu khụ núng, thi tit trong nm chia
thnh hai mựa rừ rt l mựa ma v mựa khụ, khụng cú mựa ụng
lnh. Khớ hu ó cú nh hng rt ln n i sng ca c dõn ni
õy.
5. a hỡnh khỏ l bng phng, cú cao so vi mc nc bin
t 200-400 một, trong vựng cú h thụng sụng ngũi chng cht to
iu kin thun li cho s phỏt trin kinh t.
6. Quc gia Phự Nam c cú v trớ a lớ rt thun li so vi cỏc
nc trong vựng, hin nay vựng ny thuc khu vc Nam b ca
nc Vit Nam, phớa Bc giỏp vi Trung B,phớa Tõy giỏp vi
Campuchia, phớa Nam giỏp vi vnh Thỏi Lan, phớa ụng giỏp vi
biờn ụng, l ni gi v trớ trung chuyn ca con ng giao thụng
ng bin quc t nờn t xa xa Phự Nam l ni cú v trớ rt quan
trng vi cỏc nc trong khu vc.
Do cú v trớ a lớ thun li nh vy nờn quc gia c Phự Nam t xa
xa ó cú mt nn kinh t rt phỏt trin, c bit l nn kinh t ngoi
thng vi cỏc nc trong khu vc thụng qua ng thy v ng
b. Nn kinh t ngoi thng ú cú mi quan h cht ch vi quan h
ngoi giao gia cỏc nc vi nhau, mi quan h ngoi giao gia cỏc
nc tt p chớnh l iu kin thun li cho s hỏt trin kinh t thng
nghip.
2. Vi nột v s hỡnh thnh quc gia Phự Nam.
[ Cỏc quan nim v s ra i ca quc gia Phự Nam.
Theo s ghi chộp ca Khang Khỏi mt quan li ngi Trung Hoa n
Phự Nam vo gia Th k th III k li : cú ngi nc ngoi tờn l
Hn in cú th t n hay cỏc o phớa Nam n o ny. ó
ỏnh bi c n chỳa cú tờn l Lỏ Liu. Sau ụng ó ci lm v v
lp ra mt triu i õy n khi ụng cht. Con chỏu ca ụng tip tc
cai tr khu vc ny. Phự Nam ra i vo khong th k th I cú th sm
hoc mun hn mt chỳt. Cựng thi gian ny phớa Nam ụng Nam
cng xut hin nhiu tiu quc khỏc trong ú Phự Nam ni lờn l mt
quc gia mnh nht. Do vy Phự Nam ó thu hỳt c nhiu quc gia
cú trỡnh kinh t - xó hi khỏc nhau. Trong ú, Phự Nam gi a v l
tụn ch m cỏc quc gia khỏc phi thun phc v cng np.
n i vua Phm S Man vo khong u th k th III cng vc
Phự Nam m rng ra rt nhiu v tin hnh nhiu cuc chin tranh xõm
lc xung quanh v tr thnh cng quc ca ụng Nam , h lu
sụng Mờ Kụng v c Nam B ngy nay. Phớa Bc vn ti tn Cam
Ranh v cú th m rng hn na. Phm S Man tng c coi l
ngi chinh phc v i cng vỡ cuc vin chinh xung phớa Nam cú tờn
gi l Chin Lin v õy Phm S Man ó qua i. S thnh t ca
Phự Nam di thi k ca Phm S Man ó lờn n nh im. Sau
khi ụng mt cỏc v vua k nghip ó khụng thc hin c s nghip
ca ụng.
S tht bi ca liờn minh Phự Nam ó mt trong cỏc cuc chin
tranh, cp búc Giao Chõu t nm 270 ó chng t iu ú. Phự Nam
mt dn i khớ th mt cng quc ụng Nam . Sut c th k th
IV v sau ny. Cho n nay cha cú lý gii xỏc ỏng no v nguy c
tiờu vong ca vng quc Phự Nam. Mt vng quc ó tng l mt
cng quc trong khu vc.
3. Quan h giao lu v buụn bỏn thng mi vi cỏc nc trong
khu vc.
Một trong số con cháu kế nghiệp của Hỗn Điền là Hồn Ban Huống
tìm cách reo sắc nghi kỵ, chia rẽ các thành bang, mộ quân đi chinh
phục các tỉnh rồi cho con cháu mình cai trị riêng rẽ mỗi ngời một
thành bang. Những ngời này gọi là tiểu vơng.
Ngoài 90 tuổi thì Hồn Bàn Huống chết, ngời con thứ của ông là
Hỗn Bàn Bàn đợc lên kế vị. Vua này tin cậy và hết việc triều chính cho
viên đại soái Phạm S Man.
Hồn Bàn ở ngôi vua đợc 3 năm thì mất. Tất cả triều thần tôn Phạm
S Man lên làm vua, niên hiệu là Suryarman (trị vì 225 230). Ông
là ngời can đảm và thao lợc, đem quân đi đanh các nớc lân bang
làm ch hầu và xng là Phù Nam Đại Vơng. Sau đó ông còn đóng
thuyền lớn vợt biển đánh chiếm thêm đơc hơn 10 nớc, mở rộng bờ
cỏi đến năm, sáu ngàn dặm.
Trong lúc đang dự tính đánh Kim Lân, Phạm S Man lâm
bệnh, ông chỉ định con trai trởng là Thái tử Kim Dinh kế vị. Lúc
đó, con trai của ngời bị chị Phạm S Man tên Phạm Chiên đang chỉ
huy 2000 quân lính dùng mu đoạt quyền bính, hạ sát Kim Sinh,rồi
tự xng là vua, niên hiệu Pharanindra-varman. Một ngời con trai
khác của Phạm S Man tên là Phạm Trờng luc đó đang còn bú, phải
sống ẩn nấu trong quần chúng. Đến 20 tuổi,hoàng tử Phạm Trờng
chiêu mộ dũng sĩ trong nớc, nổi dậy giết chết Phạm Chiên giành lại
ngôi báu nhng chẳng bao lâu viên đại tớng Phạm Tâm lại hạ sát
Phạm Trờng tự xng là vua.
Những sự kiện trên đây diễn ra từ năm 225 đến năm 280. Trong
thời gian đó dới triều đại Phạm Chiên, Phù Nam đã đặt quan hệ
ngoại giao với ấn Độ và Trung Hoa. Theo truyện của Khang Thái:
Khi xa dới triều Phạm Chiên là ngời nớc Đàm Dơng tên Gia Tờng
Lê từ ấn Độ, đi từng chặng đến buôn bán ở Phù Nam. Ngời ấy kể
với vua Phạm Chiên về những tập quán, vẻ huy hoàng và trù phú
của của ấn Độ. Phạm Chiên phái Tô Vật đi sứ sang ấn Độ. Tô vật
xuống thuyền ở Đầu Câu Lợi (có thể là Takkola trên bờ biển phía
tây bán đảo Mã lai). Phái bộ đến cửa sông Hằng (Gange), đi ngợc
dòng sông đến tận triều đình Muninda. Quốc vơng cho ngời đa
phái bộ đi thăm thú trong nớc và khi họ về Ông gửi tặng vua Phù
Nam 4 con ngựa của xứ Nguyệt Chi (Indoseythe) và cho một ngời
ấn tên Trần Tống tháp tùng phái bộ đến Phù Nam.Cuộc hành trình
từ ấn Độ đến Phù Nam kéo dài 4 năm.
Năm 243, dới thời Tam Quốc, Phạm Chiên phái sứ bộ qua
triều đình nhà Đông Ngô. Tô vật từ ấn Độ về nớc dới triều đaụi
Phạm Tần( khoảng 250 290).Cũng dới triều đại này, trong
khoang những năm 245 250,dới thời Tôn Quyền, triều đình nhà
Đông Ngô phái Khang Thái( chức trung lang) và Chu ứng(chức
tuyên hóa tùng sự đi sứ Phù Nam). Hai sứ giả Trung Hoa đã gặp
Trần Tống cùng phái bộ, và đã hỏi cặn kẻ về xứ sở và phong tuc tập
quán của nớc ấn Độ.
Những sự kiện trên đây diễn ra từ năm 225 đến năm 280.
Trong thời gian đó dới triều đại Phạm Chiên, Phù Nam đã đặt quan
hệ ngoại giao với ấn Độ và Trung Hoa. Theo truyện của Khang
Thái: Khi xa dới triều Phạm Chiên là ngời nớc Đàm Dơng tên Gia
Tờng Lê từ ấn Độ, đi từng chặng đến buôn bán ở Phù Nam. Ngời
ấy kể với vua Phạm Chiên về những tập quán, vẻ huy hoàng và trù
phú của của ấn Độ. Phạm Chiên phái Tô Vật đi sứ sang ấn Độ. Tô
vật xuống thuyền ở Đầu Câu Lợi (có thể là Takkola trên bờ biển
phía tây bán đảo Mã lai). Phái bộ đến cửa sông Hằng (Gange), đi
ngợc dòng sông đến tận triều đình Muninda. Quốc vơng cho ngời
đa phái bộ đi thăm thú trong nớc và khi họ về Ông gửi tặng vua
Phù Nam 4 con ngựa của xứ Nguyệt Chi (Indoseythe) và cho một
ngời ấn tên Trần Tống tháp tùng phái bộ đến Phù Nam.Cuộc hành
trình từ ấn Độ đến Phù Nam kéo dài 4 năm.
Năm 243, dới thời Tam Quốc, Phạm Chiên phái sứ bộ qua
triều đình nhà Đông Ngô. Tô vật từ ấn Độ về nớc dới triều đaụi
Phạm Tần( khoảng 250 290).Cũng dới triều đại này, trong
khoang những năm 245 250,dới thời Tôn Quyền, triều đình nhà
Đông Ngô phái Khang Thái( chức trung lang) và Chu ứng(chức
tuyên hóa tùng sự đi sứ Phù Nam). Hai sứ giả Trung Hoa đã gặp
Trần Tống cùng phái bộ, và đã hỏi cặn kẻ về xứ sở và phong tuc tập
quán của nớc ấn Độ.
Những tài liệu trên đây cho thấy từ triều đại Phạm Chiên, Phù
Nam đã phát triển ảnh hởng của mình đến n Độ và giữ vai trò
trung gian của con đờng giao thơng hàng hải và ngoại thơng giữa
ấn Độ và miền Đông Nam á.
Sau những sứ bộ đầu tiên của Phù Nam của nhà Ngô, sự bang
giao của Phù Nam và phía Nam Trung Hoa diễn ra đều đặn. Trong
những năm 268, 285, 286, 287, đều có sứ bộ của triều đình Phù
Nam đến nhà Tấn (265- 419). Ba sứ bộ liên tiếp từ 285 đến 287
hiển nhiên là hiệu quả của sự phát triển thơng nghiệp hàng hải sau
khi nhà Tần thống nhất Trung Hoa và gia tăng nhu cầu của phơng
Bắc về sản vật xa xỉ phẩmtừ các nớc phía Nam.
Năm 357, ngôi vua Phù Nam rơi vào tay của một ngời tên là
Trúc Chiên Đàn. Thời kì từ 287 đến 356 không để lại vết tích nào
trong sử liệu. Có lẽ đó là một giai đoan loạn lạc, vì theo Tấn th,
năm 357 Trúc Chiên Đàn tự xng là vua. Ngay trong năm đó, Chiên
Đàn đã phái sứ bộ đem theo một tờ biểu và voi thuần qua cống
triều đình nhà Tấn. Tấn Mục Đế không nhận lễ vật, ra chiếu chỉ:
Ngày xa các đấng tiên vơng đôi khi cho rằng cầm thú là ở các nớc
phơng xa mang tới là nguyên nhân gây ra những điều không lành
cho dân chúng ( ), có thể trả chúng về xứ ( ). Tổn phí cho các vật
nh thế không phải là nhỏ, không nên gửi qua nữa . Đó là một lí do
từ chối khá bất thờng đối với một sứ bộ ngoại giao. Có lẽ đó la thái
độ của triều đình nhà Tấn đối với một ngời soán vị cha đơc công
nhận về mặt ngoại giao. Trúc Chiên Đàn hay Thiên Chúc Chiên
Đàn có lẽ là một ngời xuất phát từ ấn Độ.
Năm 357, dới thời hoàng đế Samudragupta, tất cả vùng phía
Bắc ấn Độ đều thần phục triều đại Gúpta, các tộc Nguyệt Chi đều
bị đẩy lùi. Có thể một nhánh của tộc Kushan bị đẩy ra khỏi lu vc
sông Hằng đã tìm cơ may ở miền Suvarnabhunri ( xứ Kim Lân) và
xa về phía Đông. Triều đại Trúc Chiên Đàn đánh dấu một bớc
chuyển tiếp trong lịch sử Phù Nam. Những chinh phục của triều đại
Gupta đã thúc đẩy nhiều đợt di c của ngời ấn Độ về các vùng đất
phía Đông vịnh Bengal, các vùng hải đảo và nội địa Đông Nam á.
Vua kế vị Trúc Chiên Đàn là Kiều Trần Nh, nguyên là một
giáo sĩ đạo Bàlamôn ở ấn Độ, ông qua đời năm 424. Vua kế vị là
Trì Lê Đà Bạt Ma tiếp tục nối lại quan hệ ngoại giao và thơng mại
với Trung Hoa dới th i nha T ng (420-478), phai cac s b n
tri u c ng nh ng ph m v t a ph ng vao cac nm 434, 435,
438. Vao kho ng n m 431- 432 nc Lõm p mu n ỏnh chi m
t Giao Chau, ng ý m n quan c a Phu Nam. Phự Nam kh c
t yeu c u ó.
Kiu Trn Nh - Da Bt Na lờn ngụi vo khong nm 475.
ễng ó phỏi cỏc thng gia sang Qung Chõu buụn bỏn vo cui
thi nh Tng (420-478). Di triu i Nam T (409-501), vo nm
484, vua Phự Nam uy nhim ho thng n Sakya Nagasena
(Sa K Na Gi Tiờn) i s triu ỡnh Nam T, dõng mt bn thnh cu
di gm my on sau:
- By t s ngng m v s thn phc ca nh vua i vi
vua Nam T.
- Phn nn vic Lõm p cp thuyn buụn bỏn ca Phự
Nam- Phn nn v vic mt by tụi ca Phự Nam l Cu Thự La
ỏnh chim Lõm p, t xng l vua, khụng chu s thn phc ca
triu ỡnh Trung Hoa.
V ngh:
Triu ỡnh Nam T trc tip cm quõn i ỏnh v vua soỏn
ngụi, quõn Phự Nam s phi hp hnh ng.
Nu triu ỡnh Nam T mun ch nh ngi khỏc lờn lm vua Lõm
p, vua Phự Nam s tuõn theo chiu ch ú.
Nu triu ỡnh khụng mun trc tip hnh ng binh thỡ xin cho
Phự Nam mn quõn dp quõn phn nghch. Khi bỡnh nh c
gic s cú cng phm xng ỏng.
Da Bt Ma cũn gi tng vua Nam T mt s l vt. Vua Phự
Nam t chi li thnh cu mt cỏch khộo lộo: Trm ch ly vic giỏo
hoỏ v õn c thu phc cỏc dõn tc xa, khụng mun dựng n
quõn lc.Vỡ nh vua ó cú lũng trung, t ni xa xụi n cu vin,
trm cho chuyn li thnh cu ú sang to tam phỏp ni õy kp
thi ng ph trng tr k phn nghch v x ụn ho vi nhng k ó
quy phc.
Nm 503, B Da Bt Ma li phỏi s b em cng phm triu
ỡnh nh Lng (502-556). Nhõn dp ny, vua nh Lng ó phong
Da Bt Ma tc An Nam Tng Quõn Phự Nam Vng. Cỏc s
b c tip tc phỏi sang triu ỡnh Trung Hoa vo nhng nm 511
v 514. Triu i Da Bt Ma ỏnh du mt thi k huy hong ca
Phự Nam, c bit trong lnh vc ngoi giao v thng mi vi Trung
Hoa.
Da Bt Ma qua i nm 514. Ngi k nhim ca ụng l
thi t Gunavarman, con chỏnh cung hong hu
Kulaprabharati.Theo minh vn Prasỏt Pram Loren tỡm thy ng
Thỏp Mi thỡ thỏi t l ngi dự cũn nh tui, ó c ch nh lónh
o mt a phng sựng o chinh phc t m ly, nh ngi l
ngi anh cựng cha khỏc m git cht cp ngụi. ú l Lu
Bt Ma, con ca mt th phi. õy l thi k u ti trong hong gia Phự
Nam. Hong hu Kulaprabhavati hỡnh nh b tht sng ó i tu.
Hot ng thng mi v ngoi giao ca Phự Nam v Trung
Hoa vn c duy trỡ trong thi gian ny. Lu Bt Ma tip tc
phỏi s b qua triu ỡnh nh Lng vo nhng nm 517, 519, 520,
530, 535 v 53
Thặng d nông phẩm nhiều sản phẩm thủ công nghiệp phong phú đã tạo
điều kiện cho sự phát triển nhanh chóng của thơng nghiệp nội địa cũng nh
với bên ngoài. sách Lơng Tứ Công tử kí (khoảng đầu thế kỉ VI) chép: Một
chiếc thuyền lớn của Phù Nam đến từ miền Tây ấn Độ vào bán một cái kính
bằng pha lê xanh, đờng kính một họ năm ngón, nặng 40 cân 54. Vị trí của
Phù Nam trên thơng trờng Đông Nam á đã đợc chu n bị từ lâu. Các c dân
ven biển châu thổ sông Mê Công đã tiếp xúc với thơng nhân bên ngoài từ
nhiều thé kỉ TCN. Các tàu thuyền của ngời nói tiếng Malayo-polynesien xuất
phát t Đông Nam á đã tiến sang phía Tây đến tận bờ biên châu Phi và phía
Bắc đến tận trung Hoa. Họ đem bán những sản phẩm rất đợc a chuộng trên
thị trờng ấn Độ nh gia vị, hơng liệu và thị trên thị trờng Trung Hoa nh xà cừ,
đồi mồi, ngọc trai, san hô, mật và sáp ong, tổ yến Vào những thế kỉ II và
III, miền Nam Sumatra trở thành một nơi hội tụ các luồng thơng mại trong
vùng biển Java. Từ đó Mã lai lại chuyển hàng đến Oc Eo để gia nhập vào thị
trờng quốc tế.
Phù Nam đợc biết đến trong lịch sử nh một cơng quốc thơng
nghiệp từ giữa thế kỉ thứ III đến đầu thế kỉ VI. Những chinh phục ở bán đảo
Mã lai đã hố trợ việc kiểm soát các lộ giao thơng giữa ấn Độ và vùng Đông
Nam á, cả đơng thuỷ lẫn đờng bộ. Vai trò cờng quốc kinh tế của Phù Nam
từ khi trung tâm thơng nghiệp trong vùng đợc chuyển từ Oc Eo qua vùng
biển Malacca ở phía Nam bán đảo Mã lai từ cuối thế kỉ V về sau.
B - VI NẫT V S HèNH THNH V PHT TRIN CA QUC GIA
CHAM PA
(Theo s sỏch Trung Quc, Lónh th vng quc Chm Pa
(Campa) vo khong th k 11. Lỳc ú cú tờn i Vit, Lu Cu v
Nht Bn)
Cham Pa c hỡnh thnh trờn di ụng bng min trung cỏc nh
khoa hc tỡm thy du vt mt nn vn hoỏ c trng. gi chung l nn
vn hoỏ Sa hunh. ch nhõn ca ca vn hoỏ sa hunh thuc tiu chng
Mó lai- a o. nh c trờn chõu th cỏc sụng thu Bn, Tr Khỳc cỏc vựng
nỳi, ven rng, Trung B v Bc Trung B.
S thng nht ca hai b lc Cau Phỳ yờn n Phan thit v
B lc Da t Qung ngói n Bỡnh nh. Tự trng ca hai b lc ú l
KHu LIờn. ú l hai b lac sinh sng vo cui th k II nhõn lỳc thi c
thun li ú l nh hỏn Trung Quc suy yu thỡ nhõn dõn Giao ch Cu
Chõn liờn tc khi ngha. Nhõn dõn Tng Lõm di s lónh o ca Khu
Liờn ó dnh quyn t ch vo nm 192. T õy Tng Lõm tr thnh 1
quc Gia hon ton c lp v sau ú Khu Liờn lờn lm Vua. Sau nhiu th
k tn ti v phỏt trin vng triu Gangara tờn Lõm p c i gi l
Chm pa. T õy lch s ca vng quc cham pa bc vo thi kỡ phỏt
trin.
Chm Pa cú nhiu iu kin thun li cho s phỏt trin kinh t
do nm min Trung v Trung Nam B ni cú nhiu sn vt v khớ hu
thun li cho s phỏt trin kinh t v giao lu trao i buụn bỏn vi cỏc
nc trong khu vc vi cỏc ngnh nụng nghip trng lỳa, Chn nuụi, ỏnh
bt thu hi sn v cỏc ngnh th cụng nghip rt phỏt trin nh kộo t dt
la, lm gm. ti liu xa cú chộp Chm Pa cú mt loi vi quý ú l vi
Cỏt b: Cỏt b l tờn mụt loi cõy , hoa n ra ging nh lụng ngng, Rỳt
ly si , dt thnh mt loi vi trng mut chng khỏc gỡ vi ay, cũn dt
c nm sc.
a bn nh c ca ngi Chm sinh sng cũn l mt vựng
cú nhiu loi g quý nh g Trm.
Bờn cnh ú ngh ch tỏc ỏ v lm vt liu xõy dng rt phỏt
trin, trm tr v trang trớ
Vi nhng iu kin thun li ú to ra nhng iu kin cho s
phỏt trin kinh t.
II. MI QUAN H THNG MI CA VNG QUC CHM PA
VI CC NC TRONG KHU VC.
Trong nhng iu kin nh trờn. Vng quc chm pa cún
nn ngoi thng khụng phỏt trin my. Nn ngoi thng ú nu cú cng
khụng phỏt trin my v cỏc nh nghiờn cu khụng tỡm thy nhng c s
vng chc no ca nú trong tỡnh trng hu nh hot ng ni thng
khụng phỏt trin v sn phm th cụng nghip nghốo nn v go khụng
xut ra ngoi.
(Thu Kinh Chỳ)
Tuy cú nhng c im trong i sng l gn lin vi bin bng cỏch
m ca bin m rng quanm h trao i buụn bỏn vi bờn ngoi. Tuy
nhiờn nhng ni c gi l cng thỡ cng l nhng b bin khụng sõu, cú
khi phi vo mt khỳc sụng khụng ln lm : Sa Hunh, Pandanga, Tr
Kiu
Trc th k XI hot ng trao i buụn bỏn vi bờn ngoi
cha nhiu, nht l bng ng bin, do iu kin lỳc by gi cũn hn
ch. Quan h trao i vi thuyn bố bờn ngoi nu cú thỡ chc rng ch
buụn bỏn trong phm vi cung cp cho h nc ung, thc phm v bỏn
lõm sn nht l g Trm i lỏy nhng th a thớch hoc cn dựng
trong sinh hot hng ngy ca h nh: Gm, vng bc, ỏ quý,
.nhng nhng vic buụn bỏn trao i nay khụng phi do thng
nhõn mua m li chớnh l do Nh nc thc hin v vỡ mc ớch ỏp ng
nhu cu ca Vua v Quý tc, quan li,
1, Quan h thng mi vi cỏc nc trong khu vc t th k X
XV:
a, S phỏt trin ca mng li buụn bỏn gm Champa.
+ Gm Chm Pa:
V gm thỡ hu nh tt c cỏc ghi chộp v Champa trong
Chufanchi (1225), Dauyi Zhilue (gia th k XIV) v Yingua Shenglan
(1416) u ch núi n vic nhp cỏc s Trung Quc. Nhng ti liu
trờn hu nh khụng nhc n nhng sn phm gm ụng Nam .
Dự rng vic sn xut gm xut khu ụng Nam ,c
bit l i Vit v Xiờm, phỏt trin khỏ mnh m vo th k XIV XV,
thng l vi s khi u bt ng ca k thut Trung Quc v kt thỳc vi
k thut bn a. Tuy nhiờn, lch s hi thng ca khu vc ụng Nam ,
kt hp vi nhng kt qu trong nghiờn cu kho c hc cỏc quc gia
ụng Nam trong thi gian gn õy, ó phn no b sung cho chỳng ta
nhng t liu quan trng v s xut hin ca nhng sn phm gm
thng mi cú ngun gc ụng Nam .
Buụn bỏn gm t Trung Quc b hn ch ln trong thi k ny.
Gm Thỏi Lan, Vit Nam v Champa xut hin cỏc vựng b bin xung
quanh bin nam Trung Quc nh thay th gm Trung Quc. Di ch
tiờu biu ca thi k ny l tu m ngoi khi o Palawan, c khai
qut nm 1995. gm Champa bao gm a celadon, bỏt men nõu vi
thõn chit yờu v cỏc vũ men nõu ca lũ Gũ Snh.
Trong nhng nm gn õy, ti cỏc lũ gm Gũ Snh v mt vi
lũ gm khỏc, tt c u quanh th ụ Vijaya thuc tnh Bỡnh nh ngy
nay, cỏc nh kho c hc ó tỡm thy nhng gm xut khu nh a
men v bỏt men celadon v cỏc h snh c sn xut trong nhng th k
XIV-XVII m khụng h cú s phỏt trin trc ú ca k thut bn a.
Nhng mnh v ca gm Gũ Snh ó c khai qut thy Ai Cp,
o Tioman Ma-lai-xia; Santa Ana v Calatagan Phi-lip-pin v
thng c tỡm thy cựng vi nhng s Trung Quc. Cú ting vang
nht l vic tỡm thy hng trm gm trỏng men celadon ca Gũ Snh
trong con tu m gn hũn o Pandaran Phi-lip-pin. Khụng nghi ng gỡ
na, nhng sn phm ny bt u cú trc khi i Vit ỏnh chim
Vijaya, th nhng nhng ngi th th cụng thuc tc ngi no thỡ cũn
cha rừ. Chc hn Champa cng ó b cun vo tro lu sn xut gm
thng mi chung ụng Nam lc a vo thi k cui Nguyờn (1260-
1368) v u Minh (1368-1644), khi m vic xut khu s Trung Quc
b gim mnh vỡ khng hong kinh t v do lnh cm buụn bỏn vi nc
ngoi.
Vi vic phõn phi rng khp bng ng bin qua n
Dng, gm Champa c khai qut t a im A1-T trờn bỏn o
Sinai Hy Lp, t thnh ph cng thi trung c ca Julfar trong phm vi
ca Ras al -Khaimab tiu vng quc Arp, t di ch Juara trờn o
Tioman o Ma-lai-xia v t di ch m tỏng bỏn o Calatagan v tu
m ngoi bin khi ca o Pandanan, Phi-lip-pin. gm Champa
c xut khu ra nc ngoi vo khong th k XV v vic sn xut
gm Gũ Snh phỏt trin rt rc r vo thi gian y. Trong bt k trng
hp no, thỡ rừ rng l kinh ụ Champa ó cú mt mng li buụn bỏn vo
th k XV, bao gm c Hy Lp, Cỏc Tiu vng quc Arp, Ma-lai-xia,
qun o Phi-lip-pin. Thc t ny ó xỏc nhn s rng ln ca mng li
buụn bỏn ca vng quc Champa trờn bin.
gm khụng ging vi vi la, vn tn ti trong cỏc di ch m
khụng b phõn hy v bin mt, thm chớ ngay c khi chỳng b v thnh
tng mnh nh. Khi cỏc khu vc (lũ) v niờn i sn xut ca mt s
gm khai qut ó c xỏc nh, chỳng s l t liu quý giỏ lm rừ niờn
i v c trng ca chớnh cỏc di ch
+ Vi la
Lnh cm hon ton cỏc chuyn i v buụn bỏn vi hi ngoi
c ban hnh nm 1371 (nm th 3 niờn hiu Hng V) trong thi k u
thi nh Minh. Sau ú, nú li c tỏi ban hnh vi ln v cui cựng b bói
b nm 1471 (nm th 6 niờn hiu Long Khỏnh). Nú ngn cm nghiờm
ngt nhng chuyn i v buụn bỏn hi ngoi ca ngi Trung Quc.
+ Vi i Vit:
Hng xut cu i Vit thng l lõm th sn v hng nhp l
cỏc giy, bỳt, t la, vi. i Vit mua trm hng ca Chm Pa ri mang
v ch bin sau ú bỏn sang Trung Quc . Nh vy thng nhõn i Vit
v thng nhõn Chm Pa ó trao i buụn bỏn vi nhau.
Nh vy:
Nm v trớ trung trờn con ng giao lu quc t ụng-tõy,
Trung Quc vi n v xa hn, ti a Trung Hi, ụng Nam sm tr
thnh mt u mi mu dch hng hi quc t. T u cụng nguyờn,
nhng con thuyn ca c dõn trong vựng, thuyn ca ngi n, ngi
Hoa cựng vi nn vn húa ca h ó thng xuyờn qua li vựng ụng
Nam . Trờn con ng giao lu ú, Champa chim lnh mt trong nhng
v trớ quan trng v thun li nht. Cỏc cng ca Champa úng vai trũ nh
nhng cng cui cựng trc khi nhng con thuyn vt qua vnh Bc B
vo vựng bin Trung Hoa v l ni dng chõn u tiờn khi t Trung Quc
n Malacca, Vnh Thỏi Lan hay gn hn l ti vựng h lu chõu th sụng
Mờ Kụng m 7 th k u cụng nguyờn thuc vng quc Phự Nam. Cú
th thy hu ht cỏc tuyn ng bin n Trung Hoa hay t Trung Hoa i
qua n u r qua cỏc cng bin Champa. T mt u mi giao thụng
quan trng, b bin Champa ó sm tr thnh mt u mi giao thng,
ni trao i sn vt v sn phm vi nhng thuyn bn bố qua li.
Cng nh phn ln cỏc quc gia ụng Nam khỏc trong lch
s, Champa ó ch ng d nhp mnh m vo h thng thng mi khu
vc bự lp nhng thiu ht ca nn kinh t nc mỡnh, bin tim nng
kinh t bờn ngoi thnh b phn kinh t quan trng ca mỡnh. Cú th thy
rng Champa cú nhng mt hng cú giỏ tr, ỏp ng c nhu cu ca
cỏc th trng Trung Quc v Tõy . Champa vi cỏc th mnh ca mỡnh
v v trớ a lý, cng nh nhng mt hng thng mi cú giỏ tr, khụng
nhng ó tr thnh mt trm trung chuyn hng húa (Entrepụt) cho cỏc th
trng ln trờn th gii, m cũn l mt ngun cung cp hng húa quan
trng cho nn thng mi khu vc v th gii.
Hot ng thng mi thc s tr thnh mt th mnh v l
nn tng cho ton b nn kinh t Champa. Vi vic khai thỏc ti a nhng
ngun li vn l th mnh ca mỡnh, cựng vi vic d nhp mnh m vo
lung thng mi khu vc v quc t, Champa trong mt thi gian di tr
thnh mt cng quc thng mi trong khu vc, úng vai trũ l mt trung
tõm liờn vựng - trung tõm thu gom v phõn phi hng húa vi chc nng
trung chuyn gia trung tõm liờn th gii vi cỏc vựng.

Xem chi tiết: Tài liệu QUỐC GIA PHÙ NAM pptx