Tác động của hoàn cảnh sống đến vốn từ vựng ở trẻ độ tuổi mẫu giáo

Tài liệu được tải từ website http://reportshop.com.vn
ngữ khơng có tính giai cấp và phục vụ mọi người như nhau, nghĩa là nó có tính
tồn dân. Tuy nhiên mỗi giai cấp lại sử dụng nó theo phong cách khác nhau.
Ở Việt Nam, giai cấp đã bị xố bỏ từ khi nước nhà giành độc lập, nhưng
tất yếu của nền kinh tế thị trường sẽ hình thành nên các giai tầng xã hội, có
người giàu, người nghèo, nơng dân, trí thức… có sự khác biệt về mặt kinh tế
cũng như trình độ văn hố của nơng thơn và thành thị. Chính vì vậy, ngơn ngữ
cũng có những hươứng phát triển khác nhau. Trẻ em sinh ra ở mơi trường xã hội
nào thì nó sẽ chịu ảnh hưởng yếu tố ngơn ngữ của mơi trường đó.
Để dễ dàng cho cơng việc nghiên cứu chúng tơi tiến hành phân loại như
sau:.
Thứ nhất: theo địa lý - xã hội gồm:
Nhóm trẻ sinh sống ở thành thị (thành phố Hà Nội)
Nhóm trẻ sinh sơng ở nơng thơn (Hải Dương-Hà Tây)
Thứ hai: Theo giới tinh:
Nam
Nữ
2. Tổ chức thực hiện
Chúng tơi gồm 2 người cùng với một số cộng tác viên đi tới các vùng Hà
Nội, Hải Dương và Hà Tây thu thập cứ liệu. Trong đề tài này chúng tơi chủ yếu
sử dụng các phương pháp: quan sát trực tiếp, tham gia hoạt động giao tiếp với
trẻ. Từ đó miêu tả, thống kê, phân loại và xử lý tư liệu sau đó tiến hành so sánh.
3. Các cứ liệu thu thập
3.1. Trẻ ở thành thị
*Hội thoại: Hai cháu 4 tuổi (giới tính: nam) nói chuyện với nhau trước
khi tan trường.
A: ơng này, đưa tơi
B: ơng để tơi cầm, mai tơi trả
(Bố của đứa trẻ A đến đón).
A: A! bố sữa cơ gái của con đâu.
*Hội thoại: Một bé gái 5 tuổi chào tạm biệt búp bê trước khi ra về
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

Tài liệu được tải từ website http://reportshop.com.vn
“Con ngoan! Ngủ đi! “mẹ” thương! đừng khóc nhé! Ngủ ngoan nào! Mai
“mẹ” lại kể chuyện cho con nghe nhé! Bây giờ “mẹ” phải về với mẹ. Mà sao mẹ
lâu đến thế nhỉ? ế “mẹ” nhớ, mai con thích ăn gì nào “mẹ nấu” cho con ăn. Thơi
mẹ đến rơi “mẹ” về đây”.
*Hội thoại: Một bé trai 4 tuổi (tâp làm siêu nhân) với 1 bé trai 5 tuổi. Bé
trai 4 tuổi: “Hự! Hự! Hự! Hự! Bay lên này! chiu!” Bi học ở phim siêu nhân Bố
mở. Mai Bi thành siêu nhân, Bi bay lên trời!”.
Bé trai 5 tuổi: Siêu nhân bay lên trời cách gì? Ta là siêu nhân vũ trụ, siêu
nhân tàng hình đây. ta còn là Heditốttơ.
*Hội thoại:
Hai chị em ruột nói với nhau: (chị 13 tuổi - em 5 tuổi).
C: mày đi đâu bây giờ về? Mày đi đâu bây giờ mới về?
E: Em đi đá bóng với cậu.
C: Điều cậu lại cho mày đi cơng viên nước chứ gì
E: Sao chị biết.
C: Tao còn lạ gì?
*Một bé 3 tuổi (nói với mẹ khi mẹ đón về).
- Ứ! Mẹ xấu con ứ chơi với mẹ hu hu! Mua cho con cặp lợn hồng như
Mai Phương.
- Thơi về mau mẹ còn phải trơng hàng con có cặp đỏ đẹp thế này rồi mà!
- Ứ! Con ứ cần, mẹ mua lợn hồng cơ! ư ừ! Hu hu!.
*Một bé 4 tuổi (theo mẹ ra chợ).
- Mẹ làm cá rán cơ khơng ăn thịt đâu !
- Mẹ làm thịt băm con thích nhé!
- Khơng! Khơng ăn thịt băm đâu ăn cá cơ!
- Cá hơm nay khơng có trứng đâu con ạ!
- Khơng! Con ăn cá cơ!
- Mẹ đã bảo là cá khơng có trứng mà! con khơng ăn thịt băm là con chuột
chí tối nó căn chân đấy!
- Ứ! Mẹ ơi! Tối mẹ đóng cửa chặt lại chuột chí khơng vào nhà đâu! Mẹ
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

Tài liệu được tải từ website http://reportshop.com.vn
làm thịt băm như tối qua nhé!.
- Ừ!
*4 tuổi; (tại cửa hàng tạp hố)
M: Mày uống sữa gì?
C: Sữa có dán hình.
M: khơng uống, mày uống sữa đấy tao quật chết tao khơng có tiền, mày
có uống sữa CGH2 khơng thì thơi biến!
C: Khơng con thích dán hình cơ
M: Sữa này có bán 1 hộp khơng em!
CCH: Khơng muống có dán hình thì phải mua cả lốc.
M: Mày thấy chưa phải mua cả lốc người ta mới cho cái dán hình mày về
bảo bố mày đưa tiền cho) tao khơng có tiền.
M: Con này nó ngu lắm cơ, mình mà mua cho nó cả lốc là đến lớp thế nào
nó cũng chia cho các bạn.
Mẹ con: Tao mua sữa về thì mày phải uống, đừng có dán hình lăng nhăng
ở nhà tao quật chết. Thơi đi về.
*Hội thoại:
Con: Mẹ ơi, hơm nay con được cơ thưởng tận 3 phiếu bé ngoan.
Mẹ: Thế à cơ có khen con khơng?
Con: có cơ khen con nặn con chó giống nhất, vẽ tranh nhanh nhất.
Mẹ: con của mẹ giỏi nhỉ, con muốn mẹ thưởng gì nào?
Con: Mẹ mua cho con bó xếp hình mẹ nhé.
Me: ừ! Thế mai mẹ.
*Hội thoại: Hai đứa trẻ 4 tuổi chơi đồ hàng:
Bé trai: Chị ơi, bán cho em 1 con gấu.
Gái: Em mua gấu hồng hay gấu trắng.
Trai: Em mua màu trắng.
Gái: Đưa tơi mười nmghìn
Trai: Đấy!
*Hội thoại: (gọi điện cho bà nội chế ộ mở loa ngồi)
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

Tài liệu được tải từ website http://reportshop.com.vn
Phi(3): Bà nội ơi cháu phi đây!
Bà: Phi à!
Bố: Chào bà đi con
Phi: Cháu chào bà!
Bà: ừ bà chào cháo
Bố: Bà ăn cơm chưa?
P: Bà ăn cơm chưa ạ
Bà: Cháu nhớ bà khơng
Bà: Cháu nhớ bà lắm
Bố: Hơm nào cháu về thăm bà
P: Hơm nào bố cháu cho cháu về thăm bà.
B: Chào bà đi con.
P: Bye bà ạ.
*Hội thoại: Mẹ và con trai nói chuyện với nhau
C: Mẹ ơi sao người ta lại gọi là chợ vỡ
M: Người ta gọi là chợ vỡ chứ sao.
C: Nhưng sao lại gọi là chợ vỡ.
M: Tao khơng biết mày hỏi cơ giáo của máy ý, thằng tồn hỏi lăng nhăng.
3.2. Trẻ ở nơng thơn
*Phương (4t) nói chuyện với chị gái họ.
CG: Phương, mẹ có nhà khơng?
P: Mẹ lên vườn vải rồi!
CG: Thế mẹ đi chợ chưa?
P: Mẹ có 2 đồng, một đồng mua gạo một đồng mua rau chẳng còn đồng
nào mua bim bim cho con
CG: ừ! Thế Phương ngoan hơm nào mẹ có tiền sẽ mua bim bim cho P
nhé.
P: Vâng ạ!
CG: Chị về đây.
* Sơn (4t) nói chuyện với Lợi (5 tuổi) ở sân nhà:
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

Tài liệu được tải từ website http://reportshop.com.vn
S: Anh Lợi mới đi chơi về à?
Lợi: ừ tao lên bà ngoại. Mày đéo bao giờ được lên bà ngoại trèo cây. Tao
được treo cây rồi nhớ!
S: Em cũng được trèo cây rồi!
L: Phét~ nhà mày làm đéo gì có cây mà cũng đòi trèo. Trên bà ngoại tao
nhớ cây to đúng thế này này bao nhiêu là cành to trèo sướng ơi là sướng.
*Hùng và Nam (2 cháu trai 5 tuổi) nói chuyện với nhau ở trường Mẫu
giáo Gia Lộc - Hải Dương.
H: Nam sao mày lại ngồi đái.
N: Tao thích đái ngồi đấy.
H: Mẹ tao bảo con trai mà đái ngồi là đồ đàn bà. Con trai thì phải đái dài.
H (mách cơ) Em thưa cơ Bạn Nam bạn ấy đái ngồi ạ!
Cơ giáo: là con trai phải đái đứng chứ sao lại đái ngồi như các bạn gái.
H: Em bảo bạn ấy nhưng bạn ấy bảo tao thích đái ngồi.
H: (quay sang Nam): Thấy chưa tao bảo đái ngồi là đồ đàn bà mà Ê đồ
đàn bà xấu, xấu, xấu.
N: ừ đấy!
*Hai dì cháu nói chuyện:
Dì: Hùng à! Sao đây Dì bấm móng tay cho.
H: Khơng cháu khơng cắt đâu.
Dì: Ra đây Dì cắt cho dài q rồi để thế bẩn lắm!
H: Cháu để dài để cấu sứt da chúng nó!
Dì: úi giời! Cắt mau! để thế ăn uống giun sán nó vào bụng cho nó đục
thủng bụng ra đấy.
*Hai mẹ con con xem chương trình thế giới động vật:
Con: Mẹ ơi! Kia có phải con cá heo khơng?
Mẹ: Đúng rồi1`
Con: Mẹ ơi! Cá heo có biết cứu người khơng?
Mẹ: Có chứ.
Con: mẹ ơi thế cá heo sống ở đâu hả mẹ?
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

Tài liệu được tải từ website http://reportshop.com.vn
Mẹ (im lặng).
Con: sống ở biển phải khơng mẹ?
Mẹ: im lặng.
Con: Thế biển có rộng khơng mẹ?
Mẹ: rộng
Con: Thế sao nước biển lại xanh?
Mẹ: Im lặng.
Con: Mẹ ơi ngồi cá heo ra còn cá gì?
Mẹ: Rất nhiều.
Con: Thế cá mập có ăn thịt cá heo khơng?
Mẹ: Có ăn thịt cá heo con.
Con: Sao nó lại ăn thịt cá heo con.
Mẹ: Tất cả các lồi cá là thức ăn của cá mập - như con mèo ăn thịt chuột
ấy!
Con: Sao người ta lại bắt cá mập?
M: Để lấy vây, thịt làm thức ăn.
Con: Sao người ta lại lấy vây, lấy thịt làm thức ăn.
M: Vì nó bổ?
…
*Một bé trai (4 tuổi) theo mẹ ra chợ.
-M: Cho tơi mua con cá chim này.
-C: Mẹ ơi sao lại gọi là cá chim.
-M: Gọi là cá chim để phân biệt với loại cá khác.
-C: Mẹ ơi cá chim có răng khơng?
-Mẹ: Có.
C: Có răng giống cá Sấu mẹ nhể.
M: ừ
C: Mẹ ơi cá chịm ăn gìk?
M: Cá chim ăn thóc.
C: Nó có ăn cả vỏ khơng.
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

Tài liệu được tải từ website http://reportshop.com.vn
M: có
C: Ơ! Sao trong bụng cá chim có sỏi kìa? Sao bác nhét sỏi vào bụng cá
chim
Người bán cá: Bác nhét vào cho nó nặng cân. Thằng này đứng một lúc mà
mơn nh tép vậy, hỏi lắm thế.
Mẹ: Khơng phải đâu. Cá chim nuốt sỏi để khi ăn thóc vào bụng dạ dày co
bóp những viên sỏi ấy sẽ nghiền thức ăn để dễ tiêu hố.
C: Thế dạ dày mình có sỏi khơng mẹ.
Người bán cá: Trời ! Bác mổ bụng cháu ra xem nhé!
C: Hả mẹ?
NBC: Ni thằng này chắc chết mệt với những câu hỏi vớ vẩn này của nó
thơi.
M: Nó hỏi nhiều lắm cơ ạ! Gửi tiền cơ.
C: Còn bụng mình có sỏi khơng mẹ
M: khơng con ạ.
…
*Mẹ nói với con (5tuổi)
M: Thằng kia tao đã bảo mày từ dầy trở đi khơng được mau mấy cái đồ
kẹo xanh đỏ, ơ mai tầu rồi cơ mà; đói khát gì thích tao mua kẹo xịn ơ mai xin
cho mày ăn ai cho ăn vớ vẩn thế hử.
C: Keo Tàu là tầu trên ba ngoại trở về hả mẹ.
M: Tầu nào trên bà ngoại, là kẹo do “thằng Tầu” sản xuất ấy nhớ chưa.
Vứt đi chưa?
C: Mẹ ơi thế sao ơng Tầu lại sản xuất kẹo khơng ăn được ạ?
M: Thế đấy nó đểu, nó muốn cho người Việt Nam mình chết bớt đi thì nó
thế. Mày cứ ăn vào rồi chết con ạ.
C: Thế ơng ấy khơng phải người Việt Nam ạ.
M: Đừng có lảm nhảm tao dặn rồi đấy lần sau còn nhìn thấy thì ăn vụt
đừng có trách nhớ chưa.

THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

Tài liệu được tải từ website http://reportshop.com.vn
4. Các nhân tố ảnh hưởng tới sự hình thành ngơn ngữ của trẻ.
Trẻ em giai đoạn 3-5 tuổi mới bắt đầu hình thành ngơn ngữ, những lời mà
chúng nói ra đơi khi là bắt chước ngơn ngữ của người thân trong gia đình.
Tuỳ theo khả năng tư duy, nhận thức của từng đứa trẻ mà chúng biểu đạt
ngơn ngữ và vận dụng chúng vào trong các ngữ cảnh giao tiếp khác nhau.
Chẳng hạn, trong hội thoại 1 cách xưng hơ “ơng - tơi” của hai đứa trẻ
hồn tồn khơng phải là ngơn ngữ trẻ em mà đó là cách xưng hơ của người lớn
được chúng ứng dụng ngay trong giao tiếp.
Có nhiều nhân tố tác động ngơn ngữ của trẻ. Sau đây là một số nhân tố
cần chú ý:
4.1. Yếu tố gia đình
Gia đình được xem là cái nơi của con người. Ngay từ khi trẻ sinh ra đã
tiếp xúc với gia đình (thơng qua cha, mẹ). Từ khi trẻ đến giai đoạn “học ăn học
nói” cho đến khi sắp học lớp 1, mọi hành vi ứng xử của chúng đều phần nào
chịu tác động của gia đình. Khái niệm “gia đình” mà chúng tơi nói ở đây bao
gồm các thv trong gia đình như: ơng bà, cha mẹ, anh chị em nhưng quan trọng
nhất vẫn là cha mẹ.
*Nhìn chung, trẻ em ở cả thành thị và nơng thơn đều học cách xưng hơ
trong giao tiếp của cha và mẹ. Khi nó thấy cha mẹ sử dụng các cách xưng hơ
“ơng - tơi” “bà - tơi”, “cậu - tớ”, “bạn - mình”; “anh - em”; “cháu - bác”… nó
cũng bắt chước và sử dụng rất linh hoạt. Lời nói cuatrer em hiện nay có xu
hướng “già” hơn so với lứa tuổi chúng.
*Trong khi giao tiếp với người thân (đặc biệt là anh chị em trong gia đình)
chúng khơng bị nhầm vai (chức vị).
Một đứa trẻ 4-5 tuổi khi nói chuyện với anh chị em ruột hoặc họ hàng đều
xứng đúng vai và chức vị của chúng đối với mọi người. Trường hợp này thường
xảy ra ở nơng thơn nhiều hơn thành thị. Tuy nhiên vẫn có trường hợp đặc biệt
chúng có thể dùng ngơn ngữ thể hiện sự ngang vai đối với người khác (chỉ xảy
ra khi cãi nhau).
Chẳng hạn trong cuộc giao tiếp giữa hai chị em khi tranh nhau đồ chơi
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

Tài liệu được tải từ website http://reportshop.com.vn
(chị 7 tuổi và em trai 4 tuổi).
Chị: Cái máy bay này là của chị, xe tăng là của em.
Em: Khơng, cái này là của em cơ.
Chị: Khơng được, cái này là của tao, cái kia là của mày. Mày khơng lấy
thì thơi.
Em: Khơng, khơng được. Bố mua cho tao chứ.
*Ở nơng thơn, bố mẹ vẫn có thói quen gọi con cái là “mày” xưng “tao”
nhưng khơng hề có tính bực bội hay phật ý. Trái lại đó là cách xưng hơ mang ý
nghĩa thân mật trong giao tiếp thơng thường. Vì vậy cách xưng gọi này thường
phổ biến ở nơng thơn nhiều hơn thành thị. Ngược lại ở thành phố việc xưng hơ
giữa cha mẹ và con cái là “tao - mày” chỉ xảy ra khi bố mẹ bực bội, tức giận.
*Ngơn ngữ của các bé giai đoạn này (ở cả trẻ em nơng thơn và thành thị)
đều dùng các thán từ: “à, ư, như, nhé, hả, hử, ứ…”. Tuy nhiên vẫn có sự khác
biệt rất lớn giữa nam và nữ trong cách sử dụng thán từ. Các bé gái thường nói
nhiều hơn nam. Nam thường nói dứt khốt hơn. Vì sao vậy? Có thể lý giải điều
này do nguồn gốc từ xa xưa, ơng cha ta có quan niệm: các bé gái trong khi phát
ngơn mẳ dụng lời lẽ ngơn từ khơng hợp chuẩn của ngơn ngữ giành cho phái nữ
sẽ bị ơng bà cha mẹ sửa ngay khi nghe thấy “con gái con đứa nói năng thế à? Từ
giờ khơng được nói thế nhé”.
“Lời ăn tiếng noi” của con trai phải cứng rắn, mạnh mẽ và con gái phải
nhỏ nhẹ, thuỳ mị. Cha mẹ thường gắn cho con cái mình những quy tắc xử sự
theo từng giới ngay từ khi bé còn nhỏ.
Khi một đứa bé trai dùng ngơn từ sử dụng nhiều các thán từ thì được coi
là “ăn nói nhỏ nhẹ, yểu điệu như con gái”. Phải chăng chỉ có con gái mới được
nói như vậy? Ngược lại bé gái khơng sử dụng các thán từ cuối câu thì lại được
coi là “ăn nói cộc lốc như con trai”.
Cách sử dụng thán từ của các bé ở nong thơn vầthnhf thị cũng có sự khác
biệt tương đối. Theo chúng tơi thống kê thì các bé ở thành thị (gồm cả trai và
gái) dùng nhiều thán từ hơn so với trẻ nơng thơn (trên 90% các bé ở thành thị
dùng thán từ) đặc biệt các bé trai ở thành thị có xu hướng dùng ngơn ngữ của
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

Tài liệu được tải từ website http://reportshop.com.vn
các bé gái.
Điều này hồn tồn trùng khớp theo nhận định của PGS.TS Nguyễn Văn
Khang “ngơn ngữ ở các cháu trai và gái hầu như giống nhau. Giới tính được thể
hiện trong ngơn ngữ của các cháu thiên về nữ”. Ở lứa tuổi này ngơn ngữ giới
tính của bé trai chưa được bộc lộ và cũng ít được chú ý.
*Các bé còn sử dụng các từ chuyển ngạt, từ nối với tần số cực lớn so với
trẻ học ở bậc tiểu học và ở độ tuổi lớn hơn nữa.
Một số các từ nối thường sử dụng là:
-… song là…
…. Sau đó….
… và…
… với lại/với cả…
… nhớ/nhé.
Ví dụ: Bố cháu nhớ, hơm đi cơng viên nước nhớ, bố cháu nhớ cho cháu đi
bơi ở bể nhớ với lại dóng sơng lười nhớ. Song là buổi chiều được đi tàu nhớ, với
cả ngồi thuyềng.
Ngun nhân của hiện tượng này là tư duy ngơn ngữ của trẻ chưa hồn
thiện, đang hình thành nên việc diễn đạt bất cứ điều gì cũng sử dụng các từ nối
và chuyển ngặt (liên từ).
4.2. Yếu tố nhà trường
Ngồi gia đình thì nhà trường chính là mơi trường xã hội đầu tiên ảnh
hưởng trực tiếp tới ngơn ngữ của trẻ.
Hiện nay do nền kinh tế của nước ta phát triển vượt bậc (so với 20 năm về
trước) hầu hết các gia đình ở cả thành thị và nơng thơn đều đưa bé đến các
trường mẫu giáo học tập, nhân tố ảnh hưởng lớn tới ngơn ngữ của trẻ chính là cơ
giáo.
*Khi đến trường, trẻ được các cơ dạy bảo giúp chúng có nhận thức tương
đối hồn chỉnh về vị trí của mình với các mối quan hệ với người thân trong gia
đình (thơng qua cách xưng hơ, cách ứng xử với những người xung quanh).
Trẻ ở độ tuổi này thường có những nhận thức rất sơ đẳng chỉ biết vai vế
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

Xem chi tiết: Tác động của hoàn cảnh sống đến vốn từ vựng ở trẻ độ tuổi mẫu giáo