Chuyên đề tốt nghiệp
giới, mua bán chứng khoán thống nhất với nhau thành lập trên TTCK tập
trung để thực hiện giao dịch. Do vậy, muốn thiết lập TTCK, trước hết phải
thiết lập các công ty chứng khoán và phát hành các chứng khoán trên thị
trường.
Công ty chứng khoán (CTCK) là một tổ chức ở thị trường chứng khoán,
thực hiện trung gian tài chính thông qua các nghiệp vụ chủ yếu sau:
- Môi giới chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng (trung gian
môi giới)
- Mua bán chứng khoán bằng nguồn vốn của chính mình để hưởng chênh
lệch giá (thương gia chứng khoán.
- Trung gian phát hành và bảo lãnh phát hành chứng khoán cho các đơn
vị phát hành.
- Tư vấn đầu tư.
Theo Luật chứng khoán số 70/2006/QH11 quy định về chứng khoán và
thị trường chứng khoán thì tổ chức và hoạt động của công ty chứng khoán:
“Công ty chứng khoán được tổ chức dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu
hạn hoặc công ty cổ phần theo quy định của Luật doanh nghiệp. Uỷ ban
Chứng khoán Nhà nước cấp Giấy phép thành lập và hoạt động cho công ty
chứng khoán. Giấy phép này đồng thời là Giấy chứng nhận đăng ký kinh
doanh.”
1.1.1.2. Đặc điểm của công ty chứng khoán
CTCK là một tổ chức trung gian trên TTCK, vì vậy CTCK có đặc điểm
quan trọng nhất đó là CTCK là trung gian tài chính. Sở dĩ CTCK có đặc
điểm này vì:
Chuyên đề tốt nghiệp
Trong những giao dịch diễn ra trên thị trường tài chính, một bên thường
không biết tất cả những gì cần biết về bên kia để có được những quyết định
đúng đắn. Sự không cân bằng về thông tin mà mỗi bên có được được gọi là
thông tin không cân xứng. Vấn đề thông tin không cân xứng là đặc trưng cơ
bản trên thị trường tài chính. Đây cũng là lý do để các trung gian tài chính và
tài chính gián tiếp đóng vai trò quan trọng trong thị trường. Hơn nữa, TTCK
không giống với thị trường hàng hóa thông thường khác vì hàng hóa của
TTCK là loại hàng hóa đặc biệt, đó là các tài sản tài chính. Các tài sản này
không có hình thái giá trị cụ thế, giá trị của nó do quyền yêu cầu vè thu nhập
của tổ chức phát hành quy định, và vì vậy, giá cả của nó biến động theo thị
trường, rất khó dự đoán chính xác.
Trung gian tài chính được thể hiện:
- Trung gian giao dịch: CTCK đứng ra mua, bán chứng khoán cho các
nhà đầu tư và hưởng phí giao dịch.
- Trung gian thông tin: CTCK có các chuyên gia tư vấn, các chuyên gia
này có nhiệm vụ theo giõi chứng khoán và đề xuất các quyết định mua bán
cho khách hàng. Vì vậy, các báo cáo do các chuyên gia này lập phải được
công bố cho khách hàng của công ty mình. Điều này đồng nghĩa các báo cáo
này cũng được công bố rộng rãi cho công chúng đầu tư. Với đặc điểm trung
gian thông tin, CTCK đã giúp khách hàng có thể tiếp cận được với các thông
tin liên quan đến chứng khoán, như vậy giúp thị trường hoạt động hiệu quả
hơn.
- Trung gian về vốn
- Trung gian về rủi ro
- Trung gian thanh toán
Chuyên đề tốt nghiệp
- Trung gian đầu tư
CTCK hoạt động trong môi trường xung đột lợi ích: Xung đột lợi ích xảy
ra khi lợi ích của đối tượng này đi ngược lại lợi ích của đối tượng có liên
quan. Các CTCK hoạt động trong môi trường luôn luôn tồn tại xung đột lợi
ích: đó là xung đột giữa lợi ích của công ty và lợi ích của khách hàng, xung
đột giữa lợi ích của các bộ phận khác nhau trong cùng một công ty.
Sản phẩm mà CTCK cung cấp là các dịch vụ tài chính. Điểm đặc biệt là
sự phát triển của các dịch vụ tài chính phụ thuộc vào sự phát triển của
TTCK. Vì vậy các dịch vụ tài chính rất dễ thay đổi. Các dịch vụ này rất dễ
bắt chước: hôm nay CTCK này có dịch vụ đặt lệnh qua điện thoại thì ngay
ngày mai, CTCK khác cũng mở dịch vụ này. Gần như các CTCK đều có các
dịch vụ tài chính giống nhau, điều khác biệt chỉ là chất lượng của các dịch
vụ này.
Là trung gian tài chính, hoạt động trong môi trường có xung đột lợi ích,
hoạt động của các CTCK đòi hỏi tính chuyên môn hóa và chuyên nghiệp hóa
cao để có thể đảm bảo tốt nhất lợi ích của nhà đầu tư cũng như lợi ích của
CTCK.
Do những đặc điểm này mà CTCK là loại hình doanh nghiệp kinh doanh
có điều kiện: đó là điều kiện về vốn, điều kiện về nhân lực, điều kiện về cơ
sở vật chất. Địa bàn hoạt động của các CTCK là nơi có kinh tế phát triển.
1.1.1.3. Mô hình tổ chức của công ty chứng khoán
Có thể khái quát mô hình tổ chức kinh doanh chứng khoán của CTCK
theo 2 nhóm sau:
- Mô hình công ty chứng khoán đa năng
Chuyên đề tốt nghiệp
Theo mô hình này, các CTCK được tổ chức dưới hình thức một tổ hợp
dịch vụ tài chính tổng hợp bao gồm kinh doanh chứng khoán, kinh doanh
tiền tệ và các dịch vụ tài chính. Theo đó, các ngân hàng thương mại hoạt
động với tư cách là chủ thể kinh doanh chứng khoán, bảo hiểm và kinh
doanh tiền tệ. Mô hình này được biểu hiện dưới 2 hình thức sau:
Loại đa năng một phần: Các ngân hàng thương mại muốn kinh doanh
chứng khoán, kinh doanh bảo hiểm phải lập công ty con hạch toán độc lập,
hoạt động tách rời với kinh doanh tiền tệ
Loại đa năng toàn phần: Các ngân hàng thương mại được phép trực tiếp
kinh doanh chứng khoán, kinh doanh bảo hiểm bên cạnh kinh doanh tiền tệ
cũng như các dịch vụ tài chính khác.
Mô hình này có ưu điểm là ngân hàng có thể kết hợp nhiều lĩnh vực kinh
doanh, nhờ đó giảm thiểu được rủi ro cho hoạt động kinh doanh chung và có
khả năng chịu đựng các biến động của TTCK. Mặt khác, ngân hàng sẽ tận
dụng được các thế mạnh về nguồn nhân lực, nguồn tài chính và mạng lưới
hoạt động để kinh doanh chứng khoán.
Tuy vậy, các công ty hoạt động theo mô hình này có nhược điểm vốn có
của nó là xung đột lợi ích. Các ngân hàng vốn bảo thủ, họ sẽ thích cho vay
hơn là bảo lãnh, tư vấn Do đó sẽ ảnh hưởng đến quyền lợi của nhà đầu tư.
- Mô hình chuyên doanh chứng khoán
Theo mô hình này, hoạt động chuyên doanh chứng khoán sẽ do các công
ty độc lập, chuyên môn hóa trong lĩnh vực chứng khoán đảm nhận; các ngân
hàng không được tham gia kinh doanh chứng khoán
Mô hình này có ưu điểm là hạn chế rủi ro cho hệ thống ngân hàng, tạo
điều kiện cho các CTCK đi vào chuyên môn hóa sâu trong lĩnh vực
Chuyên đề tốt nghiệp
kinhdoanhchứng khoán để thúc đẩy thị trường phát triển. Mô hình này được
áp dụng ở nhiều nước, đáng chú ý là Mỹ, Nhật, Canada, Hàn Quốc.
Gần đây, các công ty lại có xu hướng quay trở lại mô hình đa năng toàn
phần xuất phát từ nhu cầu của nhà đầu tư cần tiện lợi, nhanh chóng và năng
lực quản lý của Nhà nước ngày càng hiệu quả.
Tại Việt Nam, các CTCK được tổ chức theo mô hình CTCK đa năng một
phần ( CTCK ngân hàng công thương trực thuộc ngân hàng công thương,
CTCK ngân hàng ngoại thương trực thuộc ngân hàng Ngoại thương…) và
CTCK chuyên doanh.
1.1.2. Nguyên tắc hoạt động của công ty chứng khoán
CTCK hoạt động theo 2 nhóm nguyên tắc cơ bản là nhóm nguyên tắc
mang tính đạo đức và nhóm nguyên tắc mang tính tài chính.
1.1.2.1. Nhóm nguyên tắc đạo đức
CTCK phải đảm bảo giao dịch trung thực và công bằng vì lợi ích của
khách hàng; Kinh doanh có kỹ năng, tận tuỵ và có tinh thần trách nhiệm; Ưu
tiên thực hiện lệnh của khách hàng trước khi thực hiện lệnh của công ty và
có nghĩa vụ phải bảo mật mọi thông tin của khách hàng; Nghiêm cấm các
CTCK thực hiện các giao dịch nội gián, thực hiện các giao dịch mua bán gây
thiệt hại đến lợi ích của khách hàng.
CTCK không được tiến hàn các hoạt động có thể làm cho khách hàng và
công chúng hiểu lầm về giá cả, giá trị và bản chất của chứng khoán hoặc các
hoạt động khác gây thiệt hại cho khách hàng.
1.1.2.2. Nhóm nguyên tắc tài chính
Chuyên đề tốt nghiệp
- CTCK cần đảm bảo các yêu cầu về vốn, cơ cấu vốn và nguyên tắc hạch
toán, báo cáo theo quy định của UBCK Nhà nước; đảm bảo nguồn tài chính
trong cam kết kinh doanh chứng khoán với khách hàng.
- CTCK không được dùng tiền của khách hàng làm nguồn tài chính để
kinh doanh, ngoại trừ trường hợp số tiền đó phục vụ cho giao dịch của khách
hàng.
- Tiền và chứng khoán của khách hàng phải được tách bạch với tài sản
của CTCK. CTCK không được dùng chứng khoán của khách hàng làm vật
thế chấp vay vốn trừ trường hợp được khách hàng đồng ý bằng văn bản.
1.1.3. Vai trò của công ty chứng khoán
Với tư cách là trung gian tài chính, thực hiện các hoạt động trên TTCK,
vai trò của CTCK như sau:
1.1.3.1. Đối với tổ chức phát hành
Mục đích của các tổ chức phát hành khi tham gia TTCK là nhằm huy
động vốn thông qua việc phát hành các loại chứng khoán. Vì vậy, thông qua
hoạt động đại lý phát hành, bảo lãnh phát hành, các CTCK có vai trò tạo ra
cơ chế huy động vốn phục vụ các tổ chức phát hành.
Nguyên tắc trung gian trên TTCK yêu cầu các nhà đầu tư và các tổ chức
phát hành không được mua bán trực tiếp chứng khoán mà phải thông qua
các trung gian mua bán. Các CTCK sẽ thực hiện vai trò trung gian cho cả
nhà đầu tư và phát hành. Khi đó CTCK đã tạo ra cơ chế huy động vốn cho
nền kinh tế thông qua TTCK.
1.1.3.2. Đối với nhà đầu tư
Chuyên đề tốt nghiệp
Thông qua các hoạt động như môi giới, tư vấn đầu tư và quản lý danh
mục đầu tư, CTCK có vai trò làm giảm chi phí và thời gian giao dịch, từ đó
giúp nâng cao hiệu quả các khoản đầu tư. Đối với hàng hoá thông thường,
mua bán qua trung gian sẽ làm tăng chi phí cho người mua và người bán.
Tuy nhiên, trên TTCK sự biến động thường xuyên của giá cả chứng khoán
cũng như mức độ rủi ro cao sẽ làm cho những nhà đầu tư tốn kém chi phí,
công sức và thời gian tìm hiểu thông tin trước khi quyết định đầu tư. Nhưng
thông qua các CTCK, với trình độ chuyên môn cao và uy tín nghề nghiệp sẽ
giúp các nhà đầu tư thực hiện các khoản đầu tư một cách hiệu quả.
1.1.3.3. Đối với thị trường chứng khoán
Đối với TTCK, CTCK thể hiện các vai trò chính sau:
- Góp phần tạo lập giá cả, điều tiết thị trường. Giá cả chứng khoán là do
thị trường quyết định. Tuy nhiên, để đưa ra mức giá cuối cùng, người mua và
người bán phải thông qua các CTCK vì họ không được tham gia trực tiếp vào
quá trình mua bán. Các CTCK là những thành viên của thị trường, do vậy họ
cũng góp phần tạo lập giá cả thị trường thông qua đấu giá. Trên thị trường sơ
cấp, các CTCK cùng với các nhà phát hành đưa ra mức giá đầu tiên. Chính vì
vậy, giá cả của mỗi loại chứng khoán giao dịch đều có sự tham gia định giá
của các CTCK. Các CTCK còn thể hiện vai trò lớn hơn khi tham gia điều tiết
thị trường. Để bảo vệ những khoản đầu tư của khách hàng và bảo vệ lợi ích
của chính mình, nhiều CTCK đã dành một tỷ lệ nhất định các giao dịch để
thực hiện vai trò bình ổn thị trường.
- Góp phần làm tăng tính thanh khoản của các tài sản tài chính. Trên thị
trường cấp 1, do thực hiện các hoạt động như bảo lãnh phát hành, chứng
khoán hoá, các CTCK không những huy động một lượng vốn lớn đưa vào
sản xuất kinh doanh cho nhà phát hành mà còn làm tăng tính thanh khoản
Chuyên đề tốt nghiệp
của các tài sản tài chính được đầu tư vì các chứng khoán qua đợt phát hành
sẽ được mua bán giao dịch trên thị trường cấp 2. Điều này làm giảm rủi ro,
tạo tâm lý yên tâm cho người đầu tư. Trên thị trường cấp 2, do thực hiện các
giao dịch mua và bán, các CTCK giúp người đầu tư chuyển đổi chứng khoán
thành tiền mặt và ngược lại. Những hoạt động đó có thể làm tăng tính thanh
khoản của những tài sản tài chính.
1.1.3.4. Đối với cơ quan quản lý
Các CTCK có vai trò cung cấp thông tin về TTCK cho các cơ quan quản
lý thị trường để thực hiện mục tiêu quản lý thị trường. Thật vậy, do các
CTCK vừa là người bảo lãnh phát hành cho các chứng khoán mới, vừa là
làm trung gian mua bán chứng khoán và thực hiện các giao dịch trên thị
trường. Một trong những yêu cầu của TTCK là các thông tin phải cần phải
được công khai hoá dưới sự giám sát của các cơ quan quản lý thị trường.
Việc cung cấp thông tin vừa là quy định của hệ thống luật pháp, vừa là
nguyên tắc nghề nghiệp của các CTCK vì CYCK cần phải minh bạch và
công khai trong hoạt động.
1.1.4. Các hoạt động cơ bản của công ty chứng khoán
Công ty chứng khoán được thực hiện một, một số hoặc toàn bộ nghiệp vụ
kinh doanh sau đây:
a) Môi giới chứng khoán;
b) Tự doanh chứng khoán;
c) Bảo lãnh phát hành chứng khoán;
d) Tư vấn đầu tư chứng khoán
1
1.1.4.1. Môi giới chứng khoán
1
Luật chứng khoán 2006
Chuyên đề tốt nghiệp
Môi giới chứng khoán là hoạt động trung gian hoặc đại diện mua, bán
chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng. Theo đó CTCK đại diện
cho khách hàng tiến hành giao dịch thông qua cơ chế giao dịch tại Sở giao
dịch chứng khoán hoặc thị trường OTC mà chính khách hàng phải chịu trách
nhiệm đối với các giao dịch của mình.
- Môi giới tại sở giao dịch chứng khoán
Trên Sở giao dịch chứng khoán có 3 loại môi giới
Thứ nhất: Môi giới lập giá
Đây là những nhà môi giới có nhiệm vụ duy trì sự liên tục của thị trường
cho loại chứng khoán mình phụ trách. Môi giới lập giá có vai trò:
+ Vai trò đại lý của các nhà môi giới: Môi giới lập giá thực hiện lệnh cho
các nhà môi giới đối với loại chứng khoán mà họ phụ trách.
+ Vai trò là nhà đấu giá: Trong toàn bộ phiên giao dịch, nhà môi giới lập
giá sẽ đưa ra một mức giá chào mua, chào bán tốt nhất, trên cơ sở đó đến
đầu mỗi phiên giao dịch, họ thiết lập một mức giá giao dịch hợp lý đối với
từng loại chứng khóan trên cơ sở cùng cầu về loại chứng khoán đó. Hoạt
động này nhằm bảo vệ trật tự thị trường đối với từng loại chứng khoán mà
họ phụ trách, đồng thời hạn chế sự dao động về giá cả của chứng khoán đó.
+ Vai trò là nhà kinh doanh: Họ thực hiện các giao dịch tại một mức giá
nằm trong khoảng giá chào mua cao nhất và giá chào bán thấp nhất. Họ là
người chịu trách nhiệm giảm thiểu sự chênh lệch giữa lệnh mua và lệnh bán.
Việc mua bán này được thực hiện theo hướng của thị trường cho đến khi sự
chênh lệch được cân bằng trở lại.
Thứ hai: Môi giới thông thường(môi giới thừa hành): Đây là những nhân
viên của một công ty chứng khoán thành viên của một Sở giao dịch, làm
Chuyên đề tốt nghiệp
việc hưởng lương của một công ty chứng khoán và được bố trí để thực hiện
các lệnh mua bán cho các công ty chứng khoán hay cho khách hàng của
công ty trên sàn giao dịch. Họ được gọi chung là môi giới trên sàn.
Thứ ba: Môi giới độc lập (môi giới 2 đô la): chính là các môi giới làm
việc cho chính họ và hưởng hoa hồng hay thù lao theo dịch vụ. Họ là một
thành viên tự bỏ tiền ra thuê chỗ tại Sở giao dịch (sàn giao dịch) giống như
các công ty chứng khoán thành viên.
Họ chuyên thực thi các lệnh cho các công ty thành viên khác của Sở giao
dịch. Sở dĩ có điều này là tại các Sở giao dịch nhộn nhịp, lượng lệnh phải
giải quyết cho khách hàng của các CTCK đôi khi rất nhiều, các nhân viên
môi giới của các công ty này không thể làm xuể hoặc vì một lý do nào đó
vắng mặt. Lúc đó các CTCK sẽ hợp đồng với các nhà môi giới độc lập để
thực hiện lệnh cho khách hàng của mình và trả cho người môi giới này một
khoản tiền nhất định. Ban đầu các nhà môi giới độc lập được trả 2 đô la cho
một lô tròn chứng khoán (100 cổ phần) nên người ta quen gọi là “môi giới 2
đô la”.
Môi giới độc lập cũng được gọi là môi giới trên sàn, họ đóng vai trò không
khác gì một môi giới thông thường, chỉ khác là họ có tư cách độc lập- tức họ
không đại diện cho bất kỳ một CTCK nào cả.
- Tạo lập thị trường trên thị trường OTC
Nhà tạo lập thị trường là người thực hiện chức năng duy trì thị trường
cho một loại chứng khoán. Vai trò của các nhà tạo lập thị trường:
+ Duy trì tính linh hoạt của thị trường đối với một loại chứng khoán khi
chứng khoán đó được phát hành ra thị trường
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét