215507

5



Phần 1: TỔNG QUAN VỀ VĂN HỌC MẠNG



I. CÁC TÁC GIẢ TRÊN VĂN HỌC MẠNG
Nền văn học chính thống (văn học viết) từ xưa đến nay có lẽ vẫn được coi
là môi trường đầu tiên và thuận lợi nhất cho việc phát triển một tài năng văn chương
của thế giới nói chung và của Việt Nam nói riêng. Một nhà văn, nhà thơ trẻ muốn
nổi tiếng phải gửi thật nhiều bản thảo cho các nhà xuất bản, rồi chờ xem có được
lên trang; một nhà báo giỏi phải đi thu thập thật nhiều thông tin nóng hổi rồi tức tốc
đến tòa soạn viết bài, nộp tin…, tất cả đều phải thông qua kênh thông tin viết ra
giấy rồi nộp bài. Và họ cũng ít khi được viết một sự thật trần trụi quá mức, được
phô diễn hết mức cảm xúc của mình qua trang giấy, bởi độc giả không dễ chấp nhận
như vậy (và cả những người biên tập).
Nhưng hiện nay, nếu đặt nền văn học mạng mới mẻ với những nhà văn
dám nói lên cá tính của mình lên một chiếc cân thì chắc chắn, quan niệm trên đã
dần bị xóa bỏ. Họ là Trần Thu Trang, Trang Hạ, Keng, Hà Kin, Giao Chi, Nguyễn
Quang Lập,…những chàng trai, cô gái được coi là người tiên phong cho nền văn
học mạng được biết đến chủ yếu thông qua kênh blog cá nhân. Họ là những người
trẻ, rất trẻ, nếu tính từ năm 2005 – năm văn học mạng mới được người xem biết đến
thì họ chỉ tầm độ tuổi từ 21-25, và mang đến nhiều suy nghĩ mới lạ cho văn học
Việt Nam. Họ có thể viết truyện của chính họ trên blog, hay dịch các tác phẩm ở
nước ngoài mà chủ yếu là Trung Quốc rồi in thành sách

như Nhật ký tình yêu TIO
(Trần Thu Trang), Khi nào anh thuộc về em (Cấn Vân Khánh)….

Trang Hạ, nổi tiếng là một dịch giả văn học mạng, mà đình đám là Xin lỗi
em chỉ là con đĩ của Tào Đình. Nhưng cô còn nổi tiếng hơn với bức ảnh nằm dài
trên mô tô như một tuyên ngôn “đời ta là những chuyến xe” được trưng bày ngạo
nghễ trên blog cá nhân. Những đống lửa trên vịnh Tây Tử là tập truyện ngắn mang
chất kí sự những vùng đất cô đã đi qua trên đất Đài Loan. Nơi đó có những con
người, cảnh ngộ, và trên hết, là tâm trạng của một người đàn bà mỏng manh, yếu
đuối, cô đơn vì đã trót chọn cho mình con đường phiêu lưu không dừng lại, đam mê
tự do và khao khát tận hưởng, nhưng cũng sợ bị tổn thương và tuyệt vọng. Hình ảnh
người đàn bà day dứt giữa nghĩa vụ và cá nhân Trang Hạ viết cũng chính là số đông
phụ nữ chỉ dám mơ ước mà không dám thoát ra thực tế.
Ngô Thị Giáng Uyên, mà tác phẩm nổi tiếng là tập bút kí Ngón tay mình còn
thơm mùi oải hương, ghi lại cảm xúc đi qua mười bốn nước Châu Âu- Anh, Áo, Bỉ,
6
Đức, Hà Lan, Hi Lạp, Liechtenstein, Pháp, Scotland, Tây Ban Nha, Thụy Điển,
Thụy Sĩ, Xứ Wales, Ý. Từng là một học sinh giỏi, nhận học bổng danh giá đi Anh
học MBA ở đại học Southampton. Trong quá trình học, cô đi du lịch qua nhiều
nước và viết. Từng trang viết là từng sự chăm chút nhưng chất du kí hiện rất rõ, đi
để lang thang, để ăn những món ăn mình thích, để hít hà mùi cà phê mình ghiền, để
chụp những tấm ảnh mình ao ước Sự giản dị và tự nhiên ấy thu hút người đọc trẻ
tuổi, truyền vào trong họ niềm đam mê du khảo, chinh phục và khám phá cuộc
sống. Tác giả đem cái nữ tính, tươi trẻ của mình vào trang viết, không triết lí sâu
sắc, không nghị luận khô khan, tả mà hóa ra kể, như là viết nhật kí.

Dương Thụy, tương tự như Ngô Thị Giáng Uyên, nhận học bổng đi Pháp du
học, những khóa du học dài hạn và ngắn hạn tại Bỉ, Pháp, Anh và sau khi tốt
nghiệp cũng làm việc ở một số nước châu Âu không chỉ giúp cô trở thành một trong
số ít cây bút trẻ có vốn tri thức dày dặn mà còn đủ vốn sống về mảng đề tài mà các
nhà văn trong nước rất khó đụng đến: cuộc sống của giới sinh viên. Bước chân cô
đặt chân trên hầu hết các nước châu Âu và một số nước châu Á. Ngoài những tập
truyện ngắn, tiểu thuyết lấy bối cảnh nước ngoài như Cáo già, gái già và tiểu thuyết
diễm tình, Oxford thương yêu, Bồ câu chung mái vòm, Hành trình những người
trẻ thì Venise và những cuộc tình gondola là tập bút kí du lịch đúng nghĩa khi cô
đi qua các nước châu Âu như Pháp, Ý, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Áo Viết trong
tư thế của một người đi nhiều, học nhiều, ghi chép nhiều, hầu hết tác phẩm của
Thụy đều có ít nhiều màu sắc báo chí (Dương Thụy từng làm việc như một nhà báo
ở báo Hoa Học Trò) với nhiều chủ động đưa vào các thông tin về vùng đất, con
người, cuộc sống của bối cảnh diễn ra câu chuyện. Qua tác phẩm của mình, cô
muốn chia sẻ về những tâm tư của một người đi tìm kiến thức ở nơi xa, hạnh phúc
nhiều nhưng khó khăn cũng không ít.
Đều là những nhà văn trẻ, từng đạt nhiều giải thưởng trong nước (Trang
Hạ từng đạt giải Văn học tuổi xanh, Văn học tuổi 20 , Giáng Uyên đạt giải nhất
thơ của tạp chí Áp Trắng Dương Thụy đã có ba giải thưởng văn học ), và có
nghề nghiệp ổn định (Trang Hạ là phóng viên, Dương Thụy làm PR cho công ty
dược phẩm Sanofi, Ngô Thị Giáng Uyên làm việc cho tập đoàn dược phẩm
Wyeth), họ tìm đến việc viết văn như một nhu cầu chia sẻ, và những trang viết du kí
của họ là một thôi thúc trong tâm hồn muốn khám phá thế giới. Chân dung họ phản
ánh một lớp người trẻ xông xáo, năng động, vươn lên, hòa nhập toàn cầu mà vẫn
không mất đi bản sắc, cá tính của mình
Cả một tập hợp những tác giả trẻ trên văn học mạng hầu như đều bước ra
từ cuộc sống của những blogger. Họ chắc chắn phải thông thạo về Internet, phải
biết tự chủ với chính những lời mình viết ra bởi chỉ một giây sau sẽ có ngay những
lời nhận xét, bình phẩm về vấn đề đó. Việc tìm cho mình một phong cách riêng,
một đề tài đúng “gu” của mình là không hề đơn giản. Vì vậy mà sự phong phú, đa
7
dạng về nội dung trên văn học mạng cũng khá sôi nổi. Họ viết về những vấn đề gì,
nội dung của những vấn đề đó ra sao sẽ được trình bày rõ hơn ở ngay mục II dưới
đây.
II. KHÁI QUÁT NỘI DUNG VĂN HỌC MẠNG
Việc văn học mạng có phát triển như hiện nay một phần là do nó mới lạ
về hình thức thể hiện (qua internet), nhưng một phần là do những nội dung trên đó
có nhiều nét khác biệt về nội dung so với văn học viết thời trước. Nếu ở thời gian
trước, văn học chủ yếu hướng về đất nước, nhân dân với hai cuộc chiến tranh khốc
liệt của dân tộc thì bây giờ, văn học mạng đã có nhiều đề tài phong phú hơn, rộng
mở hơn, đi sâu hơn vào đời sống, tâm tư tình cảm trong xã hội hiện đại. Có thể chia
nội dung văn học mạng thành ba mảng đề tài lớn: 1. Tình yêu, 2.Đồng tính, tình
dục, 3. Đề tài trinh thám, kinh dị.
Về mảng đề tài tình yêu, ta có thể thấy các tác giả trẻ ở văn học mạng khi
viết thường xây dựng các tuyến nhân vật ít, nhiều tâm sự tự hỏi chính bản thân
mình, tình cảm thường rối ren và có quan hệ với nhau giữa các nhân vật. Lấy ví dụ
ở các tập truyện Chuyện tình New York – Hà Kin; Phải lấy người như anh - Trần
Thu Trang, Tuyết đen – Giao Chi),… chủ yếu xoay quanh tình yêu đôi lứa và những
cảm xúc, suy tư trước những vấn đề xã hội.
Về mảng đề tài đồng tính hay tình dục, Những đốm lửa trên vịnh Tây Tử
(Trang Hạ), Dị bản (Keng), Cho em được gần em thêm chút nữa (Gào) có thể coi là
những tác phẩm tiêu biểu viết về vấn đề khá nhạy cảm này. Lời văn của những câu
chuyện có phần “hút” một lượng độc giả lớn đã gây nên nhiều sự tranh cãi trên diễn
đàn văn học, cũng bởi nó đã quá nhạy cảm. Gần đây, có tiểu thuyết Sợi xích của Lê
Kiều Như cũng viết về đề tài tình dục nhưng cuối cùng đã bị thu hồi lại bởi mức độ
“phô” quá nhiều những từ ngữ nhạy cảm về chuyện thầm kín của vợ chồng. Thường
khi viết về đề tài này, ví dụ như Những đốm lửa trên vịnh Tây Tử (Trang Hạ) chính
là những trải nghiệm quý báu của cô về những năm tháng sống ở Đài Loan học tập
và tiếp xúc, mới được độc giả coi như “tạm chấp nhận”.
Về mảng đề tài cuối cùng, đó là một đề tài nghe có vẻ như đã thu hút được
một lượng độc giả nhất định đó là trinh thám và kinh dị. Năm 2009, sự xuất hiện
tiểu thuyết trinh thám - kinh dị “Trại Hoa Đỏ” dày hơn 500 trang của Di Li được
chú ý. Rất nhiều ý kiến đánh giá cao khả năng viết nhanh, lao vào một dòng văn sắp
có nguy cơ “tiệt chủng” ở Việt Nam. Di Li được coi là nhà văn Việt Nam đầu tiên
đặt bút viết về thể loại tiểu thuyết trinh thám kết hợp kinh dị. Hay có nhà văn trẻ
Phan Hồn Nhiên rất “được lòng” các độc giả tuổi teen khi xuất bản một series
truyện theo thể loại fantasy (một thể loại truyện kì ảo tưởng tượng) như Những đôi
mắt lạnh, The Joker, Chuỗi hạt Azoth…Nội dung đi sâu vào vấn đề tình bạn, tình
8
yêu ẩn đằng sau mỗi con chữ qua những trang văn vừa rùng mình lại thoáng chút
hồi hộp.

Phần 2: SỰ PHÁT TRIỂN PHÊ BÌNH, NGHIÊN CỨU
VĂN HỌC MẠNG


I. NHÀ PHÊ BÌNH VĂN HỌC MẠNG

1. Họ là ai:
Khi nói đến cụm từ “nhà phê bình văn học”, người ta sẽ thường nghĩ đến
đó là những người chuyên đi bình luận, bình phẩm các tác phẩm văn học trong
nước và nước ngoài thông qua trang viết thường niên, và đó là những người có cái
nhìn tổng thể rất rộng và lời văn sắc bén. Nhưng đối với văn chương trên mạng, các
nhà phê bình văn học bỗng trở thành mới mẻ bởi sự phát triển của dòng văn học này
chứ đủ lâu để tồn tại các chức danh riêng cho “nhà phê bình”. Nhưng ta hãy cứ định
nghĩa “nhà phê bình văn học” rồi từ đó sẽ hiểu về “nhà phê bình văn học mạng”,
tuy rằng có thể chưa được đầy đủ cho lắm. Bằng cách thông qua câu chuyện hài
hước về một câu hỏi tưởng chừng như ngây ngô của đứa trẻ khi hỏi bố nó về định
nghĩa một nhà phê bình văn học, ta chợt giật mình : “Ừ nhỉ, một cách đơn giản như
vậy thôi sao, thật trẻ con!”. Đây là câu chuyện đã từng gây nhiều tranh cãi trong
giới phê bình về nội dung lạ thường của nó…

Chân dung tác giả của câu chuyện biếm gây dư luận một thời
Bé Chích Chòe (*) học lớp hai. Ba của Bé Chích Chòe đang đọc báo. Bé sà vào ôm
cổ Ba và ghé mắt đọc ké. Mới lẩm bẩm vài chữ, Bé hỏi Ba:
9
+ NHÀ PHÊ BÌNH VĂN HỌC là gì hở Ba ?
- Ờ ờ …
+ Là… Ờ Ờ hả Ba ?
- Không. Ba đang tìm cách trả lời cho con dễ hiểu. Ba kể chuyện này xong, con sẽ
hiểu Nhà Phê Bình Văn học là gì. Chuyện vui ở quê mình thời đánh Mỹ.
Các chú bộ đội đóng quân trong một nhà dân. Các chú đang ăn cơm chiều. Một
bạn bằng tuổi con đang chơi với em còn nhỏ. Bổng nhiên bạn ấy gọi:
+ Mạ ơi em ẻ !
- Đừng ỏm để mấy chú ăn con ! Mẹ bạn ấy trả lời.
Nghĩa là Mẹ của bạn ấy muốn nói: “Suỵt ! Các chú đang ăn cơm. Đừng gọi ầm lên
như rứa mà làm các chú ăn cơm mất ngon”.
Chỉ đơn giản thế thôi. Nhưng một chú trong bàn ăn nghe thế thì làm toáng lên. Chú
ấy nghĩ là Mẹ của bạn nhỏ ấy “chơi xỏ” các chú ấy bằng câu nói “đừng ỏm để mấy
chú ăn”. Rồi chú ấy nói là Mẹ của bạn ấy thiếu văn hóa, mất lịch sự, quê mùa. Chú
ấy nói “trời đánh còn tránh bữa ăn” là. Vân vân và vân vân. Đó, “Nhà Phê bình
văn học” là thế con ạ.

+ A ! Con hiểu rồi. Hôm qua con nghe Ba nói với Mẹ: “chuyện bé xé ra to”. Nhà
Phê bình văn học là người hay “xé chuyện nhỏ thành chuyện to”. Đúng không Ba ?

- Ừ. Gần đúng như thế !
+ Sao lại “gần đúng” hở Ba ? Ba vừa kể sự tích ra đời của Nhà Phê bình văn học
mà ? Thế, sau đó Mẹ bạn ấy có giải thích cho chú ấy hiểu không?
- Không. “Gần đúng” là không hoàn toàn đúng y như rứa. Cô ấy không để ý vì còn
bận công việc.
Mà chú ấy cũng chỉ nói trong mâm cơm thôi. Cũng có chú hiểu ý của Mẹ bạn đó và
giải thích cho chú ấy. Chú khác thì bênh ý kiến chú kia. Rồi có chú bảo vệ ý kiến
chú này. Thế là các chú cãi nhau ỏm tỏi cho đến hết buổi tối.
+ Sao thế nhỉ ? Các chú ấy phức tạp nhỉ? Như vậy,… chuyện bé tí mà xé ra to thế
thì gọi là gì hở Ba?
10
- Gọi là “diễn đàn văn học” con ạ!
+ A ! Con hiểu rồi. Chuyện không có gì mà “cãi nhau ỏm tỏi” gọi là DIỄN ĐÀN
VĂN HỌC.
-Thế,… giờ ra chơi thỉnh thoảng con và các bạn chia hai phe cãi nhau ỏm tỏi, có
gọi là “diễn đàn văn học” được không ạ ?
- Có thể. Nhưng tụi con còn nhỏ nên người ta gọi là “diễn đàn chí chóe” của con
nít. Hôm sau ngủ dậy quên hết chuyện cũ và đến lớp lại chơi với nhau. Nhà Phê
bình văn học họ không như tụi con. Họ học nhiều, đọc nhiều nên họ nhớ dai và
không chịu thua nên cứ cãi nhau hoài. Họ cãi nhau các hội nghị chưa xong họ đưa
lên báo, lên mạng cãi tiếp.
…
+ Sao người lớn phức tạp thế hở Ba ?
- Không phức tạp không phải là người lớn con ạ. Người lớn sợ gọi nhau là “đứa
con nít nhiều tuổi”.
….
+ Thế ngày nào các bạn con cũng cãi nhau thì sau này có trở thành “Nhà Phê bình
văn học”, không Ba ?
- Không chắc. Nhưng có thể trở thành… thầy cãi. Là Luật sư đó. Thôi, con đi chơi
đi. Ba không muốn con trở thành Nhà Triết học sớm quá !
+ Luật sư là thầy cãi. Thế Nhà triết học là gì ạ ?
- Thôi ! Thôi để Ba đọc đã. Hôm sau ba trả lời. OK? Đi chơi đi…
Chú thích (*): Bé Chích Chòe là tên biếm họa, không phải là nhân vật thật

Đọc xong câu chuyện này, chắc hẳn ai cũng phải phì cười vì độ hài hước
của nó. Một nhà phê bình văn học lại đem so sánh với thầy…cãi (luật sư) và là một
người chuyên đem “chuyện bé xé ra to”. Thế nhưng khi nhìn nhận vấn đề một cách
nghiêm túc, ta có thể tổng kết rằng: những nhà phê bình văn học là những người
đang ngồi trên một bàn tròn văn học để cùng bình luận, phân tích các khía cạnh
khác nhau của một tác phẩm hay nhiều tác phẩm văn học. Mỗi người sẽ có một
quan điểm khác nhau, một nhận định khác nhau, có thể đôi lúc gây ra những bất
đồng quan điểm hay đồng thuận thì nó cũng trở thành một DIỄN ĐÀN VĂN HỌC.
Các nhà phê bình văn học mạng cũng vậy. Họ cũng bình luận, bình bàn các tác
phẩm, mổ xẻ các con chữ, các tầng ý nghĩa mà nhà văn muốn nhắn gửi. Họ khác
các nhà phê bình giấy ở chỗ là họ sử dụng Internet làm công cụ trực tiếp cho các bài
11
bình luận của mình. Họ thường là những người còn rất trẻ (Trần Ngọc Hiếu, Cao
Việt Dũng, Trang Hạ, Nhà văn Ngô Thảo, Inrasara, các nhà xuất bản…) nhưng
những lời bình của họ về văn học mạng vẫn có những ý kiến khá sắc nét.


2. Nguyên nhân họ có sự quan tâm đến văn học mạng:
Văn học mạng mang đến hơi thở của cuộc sống hiện đại. Đó có thể là
những vấn đề khá mới mẻ mà các tác phẩm trước đây của nền văn học viết chưa đề
cập tới nhiều. Đôi khi đơn giản chỉ là những cảm xúc rất riêng của cá nhân tác giả.
Sự phát triển nhanh chóng của mạng lưới Internet đã kéo theo sự phát triển mạnh
mẽ của văn học mạng trong những năm gần đây. Các tác phẩm trên mạng được
đăng tải trên các diễn đàn văn học hay những blog cá nhân, thu hút sự quan tâm của
nhiều cư dân mạng. Việc gây được tiếng vang lớn trong lòng độc giả đã khiến cho
các tác phẩm này trở thành đề tài mới mẻ cho giới phê bình nghiên cứu nhìn nhận
và đánh giá, góp phần cho các tác phẩm ra đời sau này ngày càng hoàn thiện hơn.
Đó chỉ là một trong nhều lí do mà khiến cho các nhà phê bình nghiên cứu quan tâm
đến văn học mạng.
Sự ra đời hàng loạt của các tác phẩm trên mạng khiến cho nền văn học
mạng bị bão hòa, chưa tạo được điểm nhấn, bản sắc cho riêng mình. Các nhà nghiên
cứu phê bình nên vào cuộc, đóng góp ý kiến của giới chuyên môn để các tác giả trẻ
lựa chọn cho mình được con đường đi đúng đắn và phù hợp nhất.
Cũng có thể mảnh đất màu mỡ này còn tiềm ẩn bao điều mới mẻ chưa
được khám phá. Nó có những góc cạnh rất mới và rất riêng đòi hỏi người đọc phải
tự suy ngẫm và nhìn nhận vấn đề theo nhiều chiều hướng khác nhau. Nghiên cứu
một tác phẩm để tìm thấy những giá trị quý báu mà tác giả muốn gửi gắm. Phê bình
để làm nổi bật rõ những mặt mạnh và mặt yếu của một tác phẩm. Từ đó để góp
phần cho các tác phẩm ra đời sau này ngày càng hoàn thiện hơn.
Xã hội luôn không ngừng vận động và phát triển. Và văn học cũng không
nằm ngoài quy luật đó. Văn học cũng chuyển mình đổi mới, tiếp thu những giá trị
mới mẻ của cuộc sống hiện đại. Các nhà nghiên cứu phê bình chuyên môn hãy tìm
cho mình một mảnh đất mới để kiếm tìm thêm những giá trị văn học đích thực, làm
giàu có thêm truyền thống văn học lâu đời.



II. NỘI DUNG CHÍNH CỦA SỰ NGHIÊN CỨU, LÍ LUẬN VĂN HỌC
MẠNG

1. Nhận xét về những cây bút trẻ hiện nay trên văn học mạng
Một đặc điểm chung của những nhà văn trên mạng là họ dường như rất
thích bộc lộ những quan điểm riêng và những suy nghĩ của mình về các sự việc
12
trong cuộc sống. Một chiếc lá thu rơi cuối mùa, một ánh mắt đi ngang qua cũng đủ
làm cho họ viết nên câu chuyện tình đậm chất cái tôi cá nhân. Nhưng tuy vậy,
dường như mỗi người vẫn có một cái tôi riêng, một định kiến riêng về công việc
viết văn trên mạng của mình. Tác giả Doãn Dũng nếu ngày trước rất thích gửi các
truyện của mình lên báo tạp chí, bất kể bài hay hay không hay và lại rất ghét sự chờ
đợi bài mình vì không thấy được đăng thì tác giả của Dị Bản (Keng) lại không ưa
hình thức ấy. Cô đòi hỏi sự toàn vẹn trong con chữ, nhiều người nói tác phẩm của
cô chỉ là sự phù phiếm nhưng nó lại chính là những gì bước ra từ cuộc sống thật của
chính cô. Trang Hạ đi lên từ những trang bản dịch của Trung Quốc (Xin lỗi em chỉ
là con đĩ, Mẹ điên…) và 4 triệu lượt người đọc trên blog đã chứng tỏ sức hút của
các tác phẩm đến từ văn học mạng đã cuốn hút đến thế nào. Phan An với tự nhận
mình là nhà lãng mạn quạnh quẽ đã tuyên bố không thích việc PR truyện
của…chính mình, mà chỉ có thể PR cho truyện của người khác!. Nhưng dù anh có
nhiều bạn bè cả trên mạng lẫn ngoài đời nhưng sao vẫn thấy quạnh quẽ bên đời!. Và
một nhân vật khác cũng từng “làm mưa làm gío” không chỉ ở Việt Nam mà còn
được dịch ra bản tiếng Anh và tặng kèm đĩa CD thì đấy chỉ có thể là Hà Kin với
Chuyện tình New York thấm đẫm nước mắt biết bao độc giả trẻ. Chị có thể biến một
dòng cảm xúc đời thường thành một sợi dây tình cảm nhẹ nhàng kéo độc giả đến
với mình qua câu chuyện của một cô gái có ngọai hình đặc biệt với một chàng trai
mang trong mình ba dòng máu Brazil - Phillipines - Nhật Bản. Giới trẻ “mê” giọng
văn của chị cũng chỉ bởi chị thấu hiểu được tâm tư của chính những chuyện tình
của người trẻ hiện nay, dệt nên bởi màu cảm xúc từ chính cái tôi cá nhân chị chứ
không phải là một ai khác…
Các nhà nghiên cứu, phê bình, lí luận văn học dành phần lớn những trang
viết của mình vào các tác phẩm tiêu biểu trên mạng. Những bài viết đó thường
hướng tới những cây bút trẻ như: Trang Hạ với bản dịch Xin lỗi, em chỉ là con đĩ
của Tào Đình, Keng với Dị bản hay như Hà Kin với Chuyện tình New York, Trần
Thu Trang với Phải lấy người như anh. Dưới góc nhìn của những nhà phê bình, các
tác phẩm này mang nhiều màu sắc khác nhau của cuộc sống hiện đại, phản ánh
những góc khuất, tâm tư tình cảm sâu lắng nhất của tâm hồn con người. Có những
bài nhận xét đánh giá đồng tình nhưng bên cạnh đó cũng có những ý kiến cho rằng
những khía cạnh mà tác phẩm đề cập tới còn quá mới mẻ và lạ lẫm, cách viết còn
non, chưa để lại dấu ấn gì sâu sắc cả. Nhiều lúc câu chuyện mơ hồ, trừu tượng,
mông lung một cách khó hiểu. Cách nhìn nhận, đánh giá và suy luận của mỗi người
theo nhiều chiều hướng khác nhau. Nhưng suy cho cùng, tất cả những điều đó góp
phần làm cho nền văn học mạng ngày càng hoàn thiện và phát triển hơn nữa.


2. Các nhà phê bình, nghiên cứu lí luận văn học mạng chuyên nghiệp
Hiện nay mặc dù văn học mạng còn khá non trẻ và đang “loay hoay đi tìm
chỗ đứng” trên diễn đàn văn học nhưng không vì thế mà thiếu đi những nhà phê
13
bình chuyên nghiệp. Như đã nói ở phần trên, những nhà phê bình chuyên nghiệp
cũng chỉ là một định nghĩa mang tầm khái quát và chưa rõ ràng. Nhưng một nền
văn chương mới mẻ ra đời thì hẳn nhiên là không thể thiếu những luồng ý kiến trái
chiều và bình phẩm về nó, tất nhiên trong đó không thiếu những người có chuyên
môn cao và có óc thẩm định rõ ràng. Hiện tại ta có thể coi Trần Ngọc Hiếu, Nguyễn
Đăng Điệp, Nguyễn Chí Hoan, Trang Hạ… là những nhà phê bình chuyên nghiệp
như thế, xét theo một bình diện nổi bật nào đó của họ.
Trần Ngọc Hiếu là một nhà phê bình khá nổi tiếng trên diễn đàn văn học
mạng với những cái nhìn khách quan và nổi bật, thu hút được nhiều sự chú ý. Anh
đã có một bài luận khá dài về “Nhận diện văn học Việt Nam”, trong đó có các nhận
xét về văn học mạng như một hình thức văn hóa đặc thù, là một không gian mở,
một hiện tượng giao tiếp đặc biệt, tác phẩm của công nghệ… Nếu các tác phẩm văn
học mạng ăn khách ở Trung Quốc có vẻ như đa dạng hơn về thể tài (diễm tình, trinh
thám, kiếm hiệp) thì các tiểu thuyết mạng “đình đám” ở Việt Nam về cơ bản chỉ đi
theo một mạch. Những Phải lấy người như anh, Cock-tail cho tình yêu (Trần Thu
Trang), Chuyện tình New York (Hà Kin), Tuyết đen (Giao Chi), nhìn chung, có thể
xem như là sự tiếp nối của dòng văn học tình cảm chủ nghĩa, hay theo cách diễn đạt
nôm na, nó đi theo mạch “sến” vốn luôn đậm đà trong văn nghệ Việt Nam. Có thể
thấy những tác giả này khi viết dường như không đặt quá nhiều những mục tiêu
nghiêm trọng. Họ kể chuyện một cách tự nhiên với lối viết biến thể từ nhật ký, đặc
biệt là ở thể loại tản văn. Anh cũng nhận xét về đề tài đồng tính, một đề tài được
văn học mạng khai thác mạnh, xuất hiện ở trong khá nhiều những tác phẩm ăn
khách nhất, gây xôn xao nhất như Chuyện tình New York (Hà Kin), Những đốm lửa
trên vịnh Tây Tử (Trang Hạ), Dị bản (Keng)…- rằng có lẽ không nên chỉ nhìn nhận
như một cách “tìm của lạ” để khơi gợi sự tò mò của công chúng. Văn học mạng
không phải là lĩnh vực đầu tiên thể hiện hình tượng người đồng tính nhưng trước
đó, để được hiện diện trong nghệ thuật đại chúng không phải như một hiện tượng
bệnh hoạn, người đồng tính đa phần chỉ có thể len vào sân khấu hài kịch, trở thành
nhân vật gây cười bằng cách phóng đại, cường điệu hóa sự lệch chuẩn của mình.
PGS - TS Nguyễn Đăng Điệp - Phó Viện trưởng Viện Văn học đã trình
bày quan điểm của mình về loại hình văn học mạng “đã tồn tại như một thực tế. Nó
là loại hình văn học mới bên cạnh văn học truyền miệng và văn học viết vốn đã quá
quen thuộc. Hiện nay có hai hướng gần như ngược nhau: thứ nhất, tập hợp các bài
viết, sáng tác trên mạng rồi xuất bản (in); thứ hai, tung những tác phẩm đã in
(giấy) lên mạng. Theo tôi, điều này có lợi cho người đọc vì lượng người truy cập
internet hiện nay khá lớn, lại nhanh và rẻ. Tuy nhiên, công bằng mà nói, nhiều tác
phẩm viết trên mạng chất lượng chưa cao, thậm chí, đó chỉ mới là những suy nghĩ
thoáng qua, những cảm xúc của các bloger tìm cách chia sẻ tâm trạng của
mình Vì thế, nếu tìm trong văn học mạng những tác phẩm đạt chất lượng nghệ
thuật cao thì rất khó. Nhưng rất có thể, khi tất cả mọi người cầm bút đều quen với
14
internet, coi viết văn trên mạng là một thói quen và một niềm thích thú thì lúc ấy
tình hình sẽ khác”

Nguyễn đăng điệp
Nguyễn Chí Hoan – nhà phê bình văn học với thường bị gắn với phong
cách phê bình "rối rắm, khó hiểu" lại đưa ra nhận định về văn học trẻ ngày nay gắn
liền với mạng Internet nhưng các sáng tác văn chương đưa lên không gian mạng
không phải là “ảo”. Nếu có cái “ảo” nào đáng nói thì chính là những kỳ vọng rằng
một “nền văn chương internet” sẽ có thể đảo lộn, thay mới hệ giá trị truyền thống
của văn học.

Tuy vậy ông cũng dự đoán tương lai “văn trẻ” sẽ đi vào khủng hoảng,
trong đó có văn học mạng, bởi thường chỉ gặp một số những biểu hiện làm lạ trên
mặt chữ, mà không thấy được các xúc cảm và cách suy nghĩ mới.

Nguyễn Chí hoan
Ngược lại với nhà phê bình Nguyễn Chí Hoan, Trang Hạ đã khẳng định
nền văn học này có sự tương tác rất cao với bạn đọc “Văn học mạng xuất hiện mà
không cần ai công nhận. Nó tự xây dựng các tiêu chí cho nó. Nó buộc người đọc
phải chấp nhận, thậm chí nó có ma lực hấp dẫn lớn tới mức, cuốn rất nhiều bạn
đọc văn học mạng trở thành người viết văn học mạng, trong đó có tôi.”
Cô cũng nêu lên quan điểm của mình khi được đặt câu hỏi: “Có phải văn
học mạng luôn cần đến các chữ S (SEX, SHOCK) để thu hút người xem hay
không?” một cách bình thản: “Văn học mạng nước ngoài đông người đọc nhất là
truyện tình, có chút sex hoặc có chút nổi loạn…Vì thế, có clickview cao, tất nhiên

Xem chi tiết: 215507