Lý luận chung về quản trị nhân sự
I. lý luận chung về quản trị nhân sự
1. Khái niệm và vai trò của quản trị nhân sự
1.1. Khái niệm quản trị nhân sự
Nhân sự là một trong các nguồn lực quan trọng quyết định đến sự tồn tại
và phát triển của bất kỳ một doanh nghiệp nào. Vì vậy vấn đề nhân sự luôn đợc
quan tâm hàng đầu.
Có rất nhiều cách phát biểu khác nhau về quản trị nhân sự:
Theo giáo s ngời Mỹ Dimock Quản trị nhân sự bao gồm toàn bộ các
biện pháp và thủ tục áp dụng cho nhân viên của một tổ chức và giải quyết tất cả
các trờng hợp xảy ra có liên quan tới một loại công việc nào đó.
Còn giáo s Felix Migro thì cho rằng: Quản trị nhân sự là một nghệ thuật
chọn lựa nhân viên mới và sử dụng các nhân viên cũ sao cho năng suất và chất
lợng công việc của mỗi ngời đều đạt mức tối đa có thể.
Vậy quản trị nhân sự đợc hiểu là một trong các chức năng cơ bản của quá
trình quản trị, giải quyết tất cả các vấn đề liên quan tới con ngời gắn với công
việc của họ trong bất cứ tổ chức nào.
Quản trị nhân sự là một hoạt động vừa mang tính khoa học vừa mang tính
nghệ thuật vì quản trị nhân sự là một lĩnh vực gắn bó nhiều đến văn hoá tổ chức
và chứa đựng nhiều giá trị nhân văn hơn bất cứ một lĩnh vực quản trị nào khác.
1.2. Vai trò của quản trị nhân sự
Yếu tố giúp ta nhận biết đợc một xí nghiệp hoạt động tốt hay không hoạt
động tốt, thành công hay không thành công chính là lực lợng nhân sự của nó-
những con ngời cụ thể với lòng nhiệt tình và óc sáng kiến. Mọi thứ còn lại nh:
máy móc thiết bị, của cải vật chất, công nghệ kỹ thuật đều có thể mua đợc, học
hỏi đợc, sao chép đợc, nhng con ngời thì không thể. Vì vậy có thể khẳng định
rằng quản trị nhân sự có vai trò thiết yếu đối với sự tồn tại và phát triển của
doanh nghiệp .
5
Trong doanh nghiệp quản trị nhân sự thuộc chức năng chính của nhà
quản trị, giúp nhà quản trị đạt đợc mục đích thông qua nỗ lực của ngời khác.
Các nhà quản trị có vai trò đề ra các chính sách, đờng lối, chủ trơng có tính chất
định hớng cho sự phát triển của doanh nghiệp do đó nhà quản trị phải là ngời
biết nhìn xa trông rộng, có trình độ chuyên môn cao. Ngời thực hiện các đờng
lối chính sách mà nhà quản trị đề ra là các nhân viên thừa hành, kết quả công
việc hoàn thành tốt hay không phụ thuộc rất nhiều vào năng lực của nhân viên,
vì vậy cho nên có thể nói rằng: mọi quản trị suy cho cùng cũng là quản trị con
ngời.
Quản trị nhân sự góp phần vào việc giải quyết các mặt kinh tế xã hội của
vấn đề lao động. Đó là một vấn đề chung của xã hội, mọi hoạt động kinh tế nói
chung đều đi đến một mục đích sớm hay muộn là làm sao cho ngời lao động h-
ởng thành quả do họ làm ra.
Quản trị nhân sự gắn liền với mọi tổ chức, bất kỳ một cơ quan tổ chức
nào cũng cần phải có bộ phận nhân sự. Quản trị nhân sự là một thành tố quan
trọng của chức năng quản trị, nó có gốc rễ và các nhánh trải rộng khắp nơi trong
mọi tổ chức. Quản trị nhân sự hiện diện ở khắp các phòng ban, bất cứ cấp quản
trị nào cũng có nhân viên dới quyền vì thế đều phải có quản trị nhân sự. Cung
cách quản trị nhân sự tạo ra bầu không khí văn hoá cho một doanh nghiệp .
Đây cũng là một trong những yếu tố quyết định đến sự thành bại của một doanh
nghiệp .
Quản trị nhân sự có vai trò to lớn đối với hoạt động kinh doanh của một
doanh nghiệp, nó là hoạt động bề sâu chìm bên trong doanh nghiệp nhng lại
quyết định kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp .
1.3. Các nội dung chủ yếu của quản trị nhân sự
Quản trị nhân sự là một hoạt động của quản trị doanh nghiệp, là quá trình
tổ chức nguồn lao động cho doanh nghiệp, là phân bố sử dụng nguồn lao động
một cách khoa học và có hiệu quả trên cơ sở phân tích công việc, bố trí lao
động hợp lý, trên cơ sở xác định nhu cầu lao động để tiến hành tuyển dụng nhân
sự, đào tạo và phát triển nhân sự, đánh giá nhân sự thông qua việc thực hiện.
Nội dung của quản trị nhân sự có thể khái quát theo sơ đồ sau
Sơ đồ 1: Nội dung chủ yếu của quản trị nhân sự
6
2.Một vài học thuyết về quản trị nhân sự
2.1. Thuyết X: Thuyết con ngời kinh tế (Taylor, Gant, Ghinbert,
Fayol ).
Thuyết này cho rằng: bản chất của con ngời là lời biếng, máy móc, vô tổ
chức. Con ngời chỉ làm việc cầm chừng để kiếm sống và luôn tránh né công
7
Phân tích công việc: xác định nội dung
đặc điểm của từng công việc, đánh giá
tầm quan trọng của nó, và đưa ra các yêu
cầu cần thiết đối với người thực hiện.
Tuyển dụng nhân sự: chiêu mộ và chọn ra
những người có khả năng thực hiện công
việc.
Sắp xếp và sử dụng người lao động: Đảm
bảo sự phù hợp, sự tương xứng giữa công
việc và người thực hiện công việc. Đảm
bảo mọi công việc được thực hiện tốt.
Đào tạo và phát triển nhân sự: giúp người
lao động xác định được mục tiêu hướng đi
của mình, tạo môi trường thuận lợi để ngư
ời lao động làm việc tốt.
Đánh giá và đãi ngộ nhân sự: nhằm kích
thích người lao động nâng cao hiệu quả
kinh doanh, thực hiện mục tiêu của doanh
nghiệp.
việc, chỉ thích vật chất không cần giao lu bạn bè hội nhóm. Vì vậy cách giải
quyết hợp lý nhất là phân chia công việc thành các thao tác lặp đi lặp lại để dễ
học. Ngoài ra các nhà quản lý phải thờng xuyên giám sát, đôn đốc, kiểm tra
việc thực hiện của các nhân viên thừa hành. Sử dụng hệ thống có tôn ty trật tự rõ
ràng và một chế độ khen thởng, trừng phạt nghiêm khắc. Với phong cách quản
lý này sẽ làm cho nhân viên cảm thấy lo lắng và sợ hãi. Họ chấp nhận cả các
công việc nặng nhọc vì lơng cao và ngời chủ hà khắc. Trong điều kiện nh thế
ngời lao động sẽ cảm thấy mệt mỏi, tổn hại đến sức khoẻ và tinh thần, thiếu đi
óc sáng tạo trong quá trình hoàn thành công việc đợc giao. Điều này ảnh hởng
không nhỏ tới kết quả kinh doanh của doanh nghiệp .
2.2. Thuyết Y: Thuyết con ngời xã hội (Gregor, Maslow, Likest).
Thuyết này đánh giá tiềm ẩn trong con ngời là những khả năng rất lớn
cần đợc khơi gợi và khai thác. Con ngời ở bất kỳ cơng vị nào cũng có tinh thần
trách nhiệm cao và làm việc hết sức để hoàn thành các công việc đợc giao. Ai
cũng thấy mình có ích và đợc tôn trọng, đợc chia sẻ trách nhiệm, đợc tự khẳng
định mình. Từ cách nhìn nhận và đánh giá này thì phơng pháp quản lý đợc áp
dụng là thông qua sự tự giác, tạo điều kiện thuận lợi để nhân viên chủ động làm
việc và kiểm tra công việc của mình. Nhà quản lý phải tin tởng chủ động lôi
cuốn nhân vào công việc, có quan hệ hiểu biết và thông cảm lẫn nhau giữa cấp
trên và cấp dới. Với phong cách quản lý này ngời nhân viên tự thấy mình quan
trọng và có vai trò trong tập thể càng có trách nhiệm hơn với công việc đợc giao
phó. Tự nguyện tự giác làm việc, tận dụng khai thác triệt để tiềm năng của bản
thân để hoàn thành công việc một cách tốt nhất.
2.3. Thuyết Z: Của các xí nghiệp Nhật Bản.
Thuyết này cho rằng ngời lao động sung sớng là chìa khoá dẫn tới năng
suất lao động cao. Sự tin tởng tuyệt đối vào ngời lao động, sự tế nhị trong c xử
và phối hợp chặt chẽ trong tập thể là các yếu tố quyết định đến sự thành công
của quản trị nhân sự trong doanh nghiệp. Theo thuyết này các nhà quản lý quan
tâm đến nhân viên của mình, tạo điều kiện cho họ đợc học hành, phân chia
quyền lợi thích đáng công bằng. Phơng pháp này làm cho nhân viên cảm thấy
tin tởng và trung thành với doanh nghiệp, coi doanh nghiệp nh nhà của mình.
Nhng đôi khi phong cách quản lý này lại tạo cho nhân viên trở nên ỷ lại, thụ
động trong công việc đôi khi ảnh hởng tới tiến độ hoạt động của doanh nghiệp.
8
3. Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả quản trị nhân sự
3.1. Khái niệm
Hiệu quả quản trị nhân sự của doanh nghiệp là hiệu quả phản ánh kết quả
thực hiện các mục tiêu về nhân sự mà chủ thể đặt ra trong một giai đoạn nhất
định trong quan hệ với chi phí để có đợc kết quả đó.
3.2. Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả quản trị nhân sự
Hiệu quả quản trị nhân sự của doanh nghiệp đợc đánh giá thông qua một
hoặc một số chỉ tiêu nhất định, những chỉ tiêu hiệu quả này phụ thuộc chặt chẽ
vào các mục tiêu hoạt động của các chủ thể hiệu quả.
Cũng nh các hoạt động kinh tế, trong hoạt động quản trị nhân sự, doanh
nghiệp thờng đặt ra các mục tiêu cụ thể về hoạt động nhân sự. Các mục tiêu đó
thờng là các mục tiêu sau đây:
- Chi phí cho lao động nhỏ nhất
- Giá trị ( lợi nhuận ) do ngời lao động tạo ra lớn nhất
- Đạt đợc sự ổn định nội bộ, tạo việc làm đầy đủ cho ngời lao động và
không có tình trạng d thừa lao động.
- Ngời lao động làm đúng ngành nghề đã đợc học của mình.
- Nâng cao chất lợng lao động.
- Tăng thu nhập của ngời lao động.
- Đảm bảo công bằng giữa những ngời lao động.
- Đảm bảo sự đồng thụân của ngời lao động.
- Thái độ chấp hành và trung thành của ngời lao động đối với doanh
nghiệp.
Các mục tiêu trên có thể quy tụ thành các mục tiêu cơ bản, quyết định sự
tồn tại của một doanh nghiệp đó là đảm bảo nguồn nhân sự có chất lợng, trình
độ để thực hiện công việc và có thái độ chấp hành, trung thành với doanh
nghiệp đồng thời đạt đợc sự ổn định nhân sự. Với mục tiêu đó thì các tiêu chí
để đánh giá hiệu quả quản trị nhân sự là nguồn nhân sự có chất lợng, trình độ
và đạt đợc sự ổn định trong giai đoạn đề ra các mục tiêu đó.
9
ii. nội dung của quản trị nhân sự
1. Phân tích công việc
1.1. Khái niệm và mục đích của việc phân tích công việc
Khái niệm:
Phân tích công việc là việc tìm hiểu và xác định nội dung, đặc điểm của
từng công việc, đo lờng giá trị và tầm quan trọng của nó để đề ra các tiêu chuẩn
về năng lực, phẩm chất mà ngời thực hiện công việc cần phải có. Phân tích công
việc là một nội dung quan trong của quản trị nhân sự , nó ảnh hởng trực tiếp đến
các nội dung khác của quản trị nhân sự .
Mục đích:
- Đa ra các tiêu chuẩn cần thiết để tiến hành tuyển dụng nhân sự sao cho
việc tuyển dụng nhân sự đạt kết quả cao nhất.
- Chuẩn bị nội dung đào tạo và bồi dỡng trình độ để đáp ứng yêu cầu của
công việc.
- Phân tích công việc làm căn cứ để xây dựng và đánh giá hiệu quả công
việc. Ngoài ra nó còn giúp cho việc nghiên cứu và cải thiện điều kiện làm việc.
- Cung cấp các tiêu chuẩn để đánh giá chất lợng thực hiện công việc.
1.2. Nội dung của phân tích công việc
Sơ đồ 2: Nội dung phân tích công việc
B ớc 1 : Mô tả công việc
10
Xác định
công việc
Mô tả
công việc
Tiêu
chuẩn về
nhân sự
Đánh giá
công việc
Xếp loại
công việc
Thiết lập một bản liệt kê về các nhiệm vụ, chức năng, quyền hạn, các
hoạt động thờng xuyên và đột xuất, các phơng tiện và điều kiện làm việc, các
quan hệ trong công việc
Để mô tả công việc trong thực tế có sử dụng một số biện pháp sau:
- Quan sát: Quan sát trực tiếp xem công việc đợc thực hiện nh thế nào tại
nơi làm việc.
- Tiếp xúc trao đổi: Phơng pháp này đợc thực hiện với chính những ngời
làm công việc đó, với cấp trên trực tiếp của họ, đôi khi với đồng nghiệp của họ.
Cuộc tiếp xúc trao đổi sẽ cho phép ta thu thập đợc những thông tin cần thiết, tạo
cơ hội để trao đổi và giải quyết các vấn đề cha rõ ràng. Trong khi quan sát có
thể sử dụng một số dụng cụ cần thiết nh: giấy bút để ghi chép, đồng hồ để bấm
giờ.
- Bản cân hỏi: Theo phơng pháp này các bản câu hỏi đợc thảo ra phát
rộng rãi cho các công nhân viên và những ngời có liên quan đến công việc để
họ trả lời. Câu hỏi đa ra phải đầy đủ, rõ ràng, nhng không nên quá chi tiết, tỷ
mỷ.
B ớc 2 : Xác định công việc
Là việc thiết lập một văn bản quy định về nhiệm vụ, chức năng quyền
hạn, các hoạt động thờng xuyên đột xuất, các mối quan hệ trong công tác, các
tiêu chuẩn đánh giá chất lợng công việc. Bằng việc xem xét các thông tin thu
thập đợc từ thực tế trong bản mô tả, có thể phát hiện ra các điểm bất hợp lý cần
thay đổi, những nội dung thừa cần loại bỏ và những nội dung thiếu cần bổ xung.
Từ đó xác định đợc bản mô tả công việc mới theo tiêu chuẩn của công việc.
B ớc 3 : Đề ra các tiêu chuẩn về nhân sự
Là những yêu cầu chủ yếu về năng lực, phẩm chất, hình thức mà ngời
đảm nhận công việc phải đạt đợc. Đối với các công việc khác nhau, số lợng và
mức độ yêu cầu cũng khác nhau.
Những yêu cầu hay đợc đề cập đến:
- Sức khoẻ (thể lực và trí lực).
- Trình độ học vấn.
11
- Tuổi tác, kinh nghiệm.
- Ngoại hình, sở thích cá nhân, hoàn cảnh gia đình.
Các tiêu chuẩn đa ra sẽ đợc xác định rõ là ở mức nào: cần thiết, rất cần
thiết hay chỉ là mong muốn.
B ớc 4 : Đánh giá công việc
Là việc đo lờng và đánh giá tầm quan trọng của mỗi công việc. Việc
đấnh giá công việc phải chính xác, khách quan, đây là một nhiệm vụ hết sức
quan trọng, bởi vì giá trị và tầm quan trọng của mỗi công việc đợc đánh giá sẽ
là căn cứ để xác định mức lơng tơng xứng cho công việc này. Chất lợng của
công tác đánh giá phụ thuộc vào phơng pháp đánh giá.
Có 2 nhóm ph ơng pháp đánh giá:
Nhóm 1: Các phơng pháp tổng quát.
- Phơng pháp đánh giá tất cả các công việc cùng một lúc: hội đồng
đánh giá sẽ họp lại để cùng xem xét các bản mô tả công việc và bàn bạc để đi
đến kết luận về mức độ phức tạp và tầm quan trọng của công việc.
- Phơng pháp so sánh từng cặp: việc đánh giá đợc tiến hành bằng cách
so sánh lần lợt một công việc này với công việc khác.
- Ngoài ra còn có một số phơng pháp khác: phơng pháp đánh giá theo
các công việc chủ chốt, phơng pháp đánh giá theo mức độ độc lập tự chủ khi
thực hiện công việc
Nhóm 2: Các phơng pháp phân tích:
Xem xét các công việc theo từng yếu tố riêng biệt, sau đó tổng hợp lại
thành một đánh giá chung.
- Phơng pháp cho điểm: mỗi yếu tố đợc đánh giá ở nhiều mức độ khác
nhau tơng đơng với một số điểm nhất định.
- Phơng pháp Corbin: theo sơ đồ về sự chu chuyển thông tin trong nội
bộ doanh nghiệp.
Sơ đồ 3: Sự chu chuyển thông tin trong nội bộ doanh nghiệp
12
Thu thập
thông tin
Xử lý thông
tin
Ra quyết
định
Thông tin
phản hồi
- Phơng pháp Hay Metra: Hệ thống điểm đợc trình bầy dới dạng 3 ma trận.
Mảng 1: khả năng: là toàn bộ những năng lực và phẩm chất cần thiết để
hoàn thành công việc.
Mảng 2: óc sáng tạo: thể hiện mức độ sáng tạo, t duy cần thiết để có thể
phân tích, đánh giá, dẫn dắt vấn đề.
Mảng 3: trách nhiệm đối với kết quả cuối cùng.
Theo phơng pháp này kết quả công việc cần đánh giá là tổng số điểm
cộng lại từ 3 ma trận trên.
B ớc 5 : Xếp loại công việc.
Những công việc đợc đánh giá tơng đơng nhau sẽ đợc xếp vào thành một
nhóm. Việc xếp loại công việc nh thế này rất tiện lợi cho các nhà quản lý trong
công việc.
2. Tuyển dụng nhân sự
Trong một doanh nghiệp, công tác tuyển dụng nhân sự thành công tức là
tìm đợc những ngời thực sự phù hợp với công việc có ý nghĩa rất to lớn. Doanh
nghiệp nhận đợc một nguồn nhân sự xứng đáng, hoàn thành tốt công việc đợc
giao góp phần vào việc duy trì sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Bản
thân những ngời đợc tuyển vào công việc phù hợp với năng lực và sở trờng của
mình sẽ rất hứng thú và an tâm với công việc. Ngợc lại nếu việc tuyển dụng
nhân sự không đợc thực hiện đúng thì sẽ gây ra những ảnh hởng tiêu cực tác
động trực tiếp tới công ty và ngời lao động.
2.1.Nguồn tuyển dụng
Nguồn tuyển dụng từ trong nội bộ doanh nghiệp .
13
Tuyển dụng nhân sự trong nội bộ doanh nghiệp thực chất là quá trình
thuyên chuyển đề bạt, cất nhắc từ bộ phận này sang bộ phận khác, từ công việc
này sang công việc khác, từ cấp này sang cấp khác.
Hình thức tuyển dụng trong nội bộ doanh nghiệp có những u điểm sau:
- Nhân viên của doanh nghiệp đã đợc thử thách về lòng trung thành, thái
độ nghiêm túc, trung thực, tinh thần trách nhiệm và ít bỏ việc.
- Nhân viên của doanh nghiệp sẽ dễ dàng, thuận lợi hơn trong việc thực
hiện công việc, nhất là trong thời gian đầu ở cơng vị trách nhiệm mới. Họ đã
làm quen, hiểu đợc mục tiêu của doanh nghiệp do đó mau chóng thích nghi với
điều kiện làm việc mới và biết cách để đạt đợc mục tiêu đó.
- Hình thức tuyển trực tiếp từ các nhân viên đang làm việc cho doanh
nghiệp cũng sẽ tạo ra sự thi đua rộng rãi giữa các nhân viên đang làm việc, kích
thích họ làm việc tích cực, sáng tạo và tạo ra hiệu suất cao hơn.
Tuy nhiên áp dụng hình thức này cũng có một số nhợc điểm sau:
- Việc tuyển dụng nhân viên vào chức vụ trống trong doanh nghiệp theo
kiểu thăng chức nội bộ có thể gây nên hiện tợng chai lì, sơ cứng do các nhân
viên đợc thăng chức đã quen với cách làm việc của cấp trên trớc đây, họ sẽ dập
khuân vì thế mất đi sự sáng tạo, không dấy lên đợc không khí thi đua mới.
- Trong doanh nghiệp dễ hình thành nên các nhóm ứng viên không
thành công, họ là những ngời đợc ứng cử vào các chức vụ nhng không đợc
tuyển chọn từ đó có tâm lý không phục lãnh đạo, chia bè phái gây mất đoàn kết.
Nguồn tuyển dụng nhân sự từ bên ngoài doanh nghiệp .
Là việc tuyển dụng nhân viên từ thị trờng lao động bên ngoài doanh
nghiệp .
Ưu điểm:
- Giúp doanh nghiệp thu hút đợc nhiều chuyên gia, những nhân viên giỏi,
qua đó tuyển chọn vào các chức danh phù hợp.
- Các nhân viên mới thờng tỏ ra năng nổ, chứng minh khả năng làm việc
của mình bằng công việc cụ thể cho nên hiệu quả sử dụng lao động rất cao.
Nhợc điểm :
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét