CHUONG1-VL

BỘ MÔN VẬT LIỆU KỸ THUẬT 5
CHƯƠNG 1: CẤU TẠO TINH THỂ CỦA VẬT LIỆU KIM LOẠI
1.1. KHÁI NIỆN VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA KIM LOẠI
1.1.1. Định nghĩa kim loại
- Kim loại là vật thể sáng, có ánh kim, dẻo, có thể rèn
được, có tính dẫn điện và dẫn nhiệt cao, có hệ số nhiệt điện
trở dương.

1.1. 2. Đặc điểm cấu tạo nguyên tử của kim loại.
- Số điện tử hoá trị của lớp điện tử ngoài cùng rất ít, thường
chỉ có 1-3 điện tử. Chúng liên kết yếu với hạt nhân, nên dễ bị
bứt ra thành điện tử tư do, còn nguyên tử trở thành ion
dương.
- Sự tồn tại của các điện tử tự do quyết định nhiều tính chất
quan trọng của kim loại như: vẻ sáng (ánh kim); tính dẻo; tính
dẫn điện và dẫn nhiệt.
- Kim loại là vật thể sáng, có ánh kim, dẻo, có thể rèn
được, có tính dẫn điện và dẫn nhiệt cao, có hệ số nhiệt điện
trở dương.
VD: Fe, Cu, Al, Ag, Au, giòn, Ce(xêri) dẫn điện kém.
- Kim loại là vật thể sáng, có ánh kim, dẻo, có thể rèn
được, có tính dẫn điện và dẫn nhiệt cao, có hệ số nhiệt điện
trở dương.

BỘ MÔN VẬT LIỆU KỸ THUẬT 6
1.1. 2. Đặc điểm cấu tạo nguyên tử của kim loại
+ Vẻ sáng: Bức xạ tạo ra ánh sáng gọi là ánh kim. (Các
điện tử tự do bị kích động và đạt mức năng lượng cao
nhưng không ổn định khi bị ánh sáng chiếu vào).
+ Tính dẻo: Mây điện tử có tác dụng như một lớp đệm
để các ion dương có thể trượt đi với nhau khi bị biến dạng
(phụ thuộc vào cấu trúc mạng tinh thể).
+ Tính dẫn điện: Khi đặt kim loại vào một hiệu điện thế,
các điện tử tự do sẽ chuyển động theo một hướng nhất
định tạo nên dòng điện.
+ Tính dẫn nhiệt: Khi nhiệt độ tăng thì các ion dương
và mây điện tử dao động mạnh và truyền động năng cho
nhau.
+ Vẻ sáng: Bức xạ tạo ra ánh sáng gọi là ánh kim. (Các
điện tử tự do bị kích động và đạt mức năng lượng cao
nhưng không ổn định khi bị ánh sáng chiếu vào).
+ Tính dẻo: Mây điện tử có tác dụng như một lớp đệm
để các ion dương có thể trượt đi với nhau khi bị biến dạng
(phụ thuộc vào cấu trúc mạng tinh thể).
+ Tính dẫn điện: Khi đặt kim loại vào một hiệu điện thế,
các điện tử tự do sẽ chuyển động theo một hướng nhất
định tạo nên dòng điện.
+ Tính dẫn nhiệt: Khi nhiệt độ tăng thì các ion dương
và mây điện tử dao động mạnh và truyền động năng cho
nhau.
BỘ MÔN VẬT LIỆU KỸ THUẬT 7
CHƯƠNG 1: CẤU TẠO TINH THỂ CỦA VẬT LIỆU KIM LOẠI
3. Liên kết kim loại.
- Là liên kết giữa mạng ion dương xác định với các điện tử tự
do. Năng lượng liên kết là tổng hợp lực đẩy và lực hút tĩnh
điệngiữa các ion dương và mây điện tử tự do.
- Đặc điểm:
+ Liên kết kim loại thường
được tạo nên từ những nguyên tử
có ít điện tử hoá trị.
+ Cấu trúc tinh thể của các
chất với liênkết kim loại có tính
đối xứng cao. (Các dạng liên kết
nguyên tử trong chất rắn như:
Liên kết đồng hoá trị; Liên kết ion;
Liên kết hỗn hợp; Liên kết yếu-
Liên kết Vander Waals).
3. Liên kết kim loại.
- Là liên kết giữa mạng ion dương xác định với các điện tử tự
do. Năng lượng liên kết là tổng hợp lực đẩy và lực hút tĩnh
điệngiữa các ion dương và mây điện tử tự do.
BỘ MÔN VẬT LIỆU KỸ THUẬT 8
CHƯƠNG 1: CẤU TẠO TINH THỂ CỦA VẬT LIỆU KIM LOẠI
1.2. CẤU TẠO MẠNG TINH THỂ CỦA KIM LOẠI NGUÊN CHẤT
1.2.1. Các khái niệm về mạng tinh thể.
Ở điều kiện nhiệt độ thường và áp suất khí quyển, hầu hết
các kim loại tồn tại ở trạng thái rắn tinh thể – các nguyên tử
(ion kim loại) sắp xếp theo những trật tự nhất định trong không
gian – kiểu mạng tinh thể nhất định.
a, Mạng tinh thể
- Là mạng không gian được tạo
nên bởi các ion, nguyên tử sắp
xếp theo một quy luật chặt chẽ,
tạo thành một dạng hình học
nhất định
BỘ MÔN VẬT LIỆU KỸ THUẬT 9
1.2.1. Các khái niệm về mạng tinh thể.
b, Ô cơ sở (ô cơ bản)
- Mạng tinh thể gồm vô số các ô nhỏ xếp liên tiếp nhau
theo ba chiều trong không gian. Các ô nhỏ đó gọi là ô cơ sở
(ô cơ bản).
+ Ô cơ sở là phần nhỏ nhất đặc trưng đầy đủ cho các tính
chất cơ bản của mạng tinh thể.
BỘ MÔN VẬT LIỆU KỸ THUẬT 10
1.2.1. Các khái niệm về mạng tinh thể.
c, Mặt tinh thể
- Mạng tinh thể gồm các mặt song song và cách đều nhau
- mặt tinh thể.
+ Dùng kí hiệu (hkl) để biểu diễn một mặt tinh thể, hkl là các
số nguyên.
BỘ MÔN VẬT LIỆU KỸ THUẬT 11
1.2.1. Các khái niệm về mạng tinh thể.
+ Cách tìm hkl:
- Gắn toạ độ Đề Các vào ô cơ sở;
- Tìm giao điểm của mặt cần tìm với 3 trục toạ độ, tương
ứng r, p, q;
- Nghịch đảo các giá trị toạ độ
vừa tìm được;
- Quy đồng và lấy giá trị của
tử số – h, k, l.
BỘ MÔN VẬT LIỆU KỸ THUẬT 12
1.2.1. Các khái niệm về mạng tinh thể
d, Phương tinh thể
- Biểu diễn vị trí và hướng của mặt tinh thể nào đó.
+ Dùng ký hiệu [uvw] để biểu diễn phương tinh thể.
+ uvw là các số nguyên nhỏ nhất, ứng với giá trị toạ độ một
chất điểm.
BỘ MÔN VẬT LIỆU KỸ THUẬT 13
1.2.1. Các khái niệm về mạng tinh thể
e, Thông số mạng tinh thể
- Là kích thước cơ bản của mạng tinh thể.
+ Từ thông số mạng có thể tính ra được các khoảng cách
bất kỳ trong mạng;
+ Thông số mạng được xác định theo kích thước các
cạnh của ô cơ sở;
+ Đơn vị đo là Ăng-strôn (Å). 1Å = 10
-8
cm
BỘ MÔN VẬT LIỆU KỸ THUẬT 14
1.2.1. Các khái niệm về mạng tinh thể
g, Mật độ nguyên tử trong mạng tinh thể:
- Là đại lượng đánh giá mức độ sắp xếp xít chặt của các
chất điểm đối với mỗi kiểu mạng. Bao gồm: mật độ theo
phương, mật độ mặt và mật độ khối.
+ Mật độ theo phương:
- Là mức độ xít chặt của các
nguyên tử theo một phương nhất
định. Phương nào có khoảng
cách giữa các nguyên tử nhỏ
hơn thì phương đó có mật độ lớn
hơn.

Xem chi tiết: CHUONG1-VL