Các thanhd phận biệt lập

I. Thành phần gọi - đáp
1.Ví dụ:
a. Này, các bác có biết mấy hôm nay súng nó bắn
ở đâu mà nghe rát thế không?
b. Các ông, các bà ở đâu ta lên đấy ạ?
- Ông Hai đặt bát nước xuống chõng hỏi. Một người
đàn bà mau miệng trả lời:
- Thưa ông, chúng cháu ở Gia Lâm lên
đấy ạ.
(Tiếp)
? Trong những từ ngữ in đậm trên đây, từ ngữ nào
được dùng để gọi, từ ngữ nào được dùng để đáp?
-
Này: Dùng để gọi
- Thưa ông: Dùng để đáp


I. Thành phần gọi - đáp
1.Ví dụ:
(Tiếp)
? Quan hệ giữa người gọi và người đáp là quan hệ
như thế nào?
=> Quan hệ: Trên - dưới
-
Này: Dùng để gọi
- Thưa ông: Dùng để đáp
? Những từ dùng để gọi hay đáp lời người khác có
tham gia diễn đạt nghĩa sự việc của câu hay không?
- Không tham gia diễn đạt nghĩa sự việc của câu


I. Thành phần gọi - đáp
1.Ví dụ:
(Tiếp)
-
Này: Dùng để gọi
- Thưa ông: Dùng để đáp
? Không tham gia diễn đạt nghĩa sự việc.
Vậy nó dùng để làm gì ?
- Này: Tạo lập quan hệ giao tiếp (mở đầu cuộc thoại)
- Thưa ông: Duy trì cuộc thoại


I. Thành phần gọi - đáp
1.Ví dụ:
(Tiếp)
-
Này: Dùng để gọi
- Thưa ông: Dùng để đáp
? Những từ dùng để gọi hay đáp lời người khác là
thành phần biệt lập gọi - đáp. Vậy thành phần biệt lập
gọi - đáp là gì?
- Là thành phần được dùng để tạo lập hoặc duy trì
quan hệ giao tiếp.


I. Thành phần gọi - đáp
1.Ví dụ:
(Tiếp)
2.Ghi nhớ
a. Mụ cười khì khì:
-
Này rồi cũng phải nuôi lấy con lợn mà ăn mừng
đấy
-
Ông Hai gật gật:
-
Được, được, chuyến này rồi phải nuôi chứ
(Kim Lân Làng)
Xác định thành phần biệt lập gọi - đáp trong các ví dụ sau:
b. Con ơi nhớ lấy câu này
Cướp đêm là giặc, cướp ngày là quan
c. Ai ơi đừng bỏ ruộng hoang
Bao nhiêu tấc đất, tấc vàng bấy nhiêu


I. Thành phần gọi - đáp
(Tiếp)
Ii. Thành phần phụ chú
1.Ví dụ:
a. Lúc đi đứa con gái đầu lòng của anh và cũng
là đứa con duy nhất của anh, chưa đầy một tuổi.

(Nguyễn Quang Sáng Chiếc lược ngà)
? Trong ví dụ a, từ ngữ in đậm dùng để làm gì?
- Và cũng là đứa con duy nhất của anh chú
thích cho đứa con gái đầu lòng
b. Lão không hiểu tôi, tôi nghĩ vậy, và tôi càng
buồn lắm
(Nam Cao, Lão Hạc)
? Trong ví dụ b, từ ngữ in đậm dùng để làm gì?
Tôi nghĩ vậy là cụm chủ vị chỉ diễn ra trong trí óc
của tác giả. Nó có ý giải thích thêm rằng điều Lão
không hiểu tôi chưa hẳn đã đúng nhưng đó là lí do
khiến tôi càng buồn lắm .


I. Thành phần gọi - đáp
(Tiếp)
Ii. Thành phần phụ chú
1.Ví dụ:
? Nếu bỏ các từ ngữ in đậm thì nghĩa sự việc của
mỗi ví dụ trên có thay đổi không? Vì sao?
Nghĩa sự việc của câu không thay đổi vì chúng
không thuộc cấu trúc cú pháp của câu, không tham
gia diễn đạt sự việc được nói đến trong câu.


I. Thành phần gọi - đáp
(Tiếp)
Ii. Thành phần phụ chú
1. Ví dụ:
Một ngày cuối năm năm mươi tám - năm đó ta chưa
võ trang trong một trận càn lớn của giặc, anh Sáu
đã hi sinh ( Nguyễn Quang Sáng Chiếc lược
ngà)
Xét các ví dụ sau và cho biết thành phần phụ chú
dùng để làm gì?
Với Tắt đèn , nhà văn Ngô Tất Tố đã xui người
nông dân nổi loạn (Nguyễn Tuân). Với Tắt đèn ,
nhà văn cũng đã dự cảm về một cuộc vùng lên của
những con người bị áp bức .
Chúng bay ăn miếng cơm hay miếng gì vào mồm
mà đi làm cái giống Việt gian bán nước để nhục
nhã thế này - Ông lão nắm hai tay lại mà rít lên.
(Kim Lân Làng)


(Tiếp)
I. Thành phần gọi - đáp
Ii. Thành phần phụ chú
1. Ví dụ:
* Tác dụng của thành phần phụ chú
- Bổ sung một số chi tiết cho nội dung chính của
câu (nguyên nhân, điều kiện, mục đích, thời gian )
- Nêu thái độ của người nói
- Nêu xuất xứ của lời nói


(Tiếp)
I. Thành phần gọi - đáp
Ii. Thành phần phụ chú
1. Ví dụ:
Trong các ví dụ sau, thành phần phụ chú có tác
dụng gì ?
Tôi còn nhớ một buổi chiều hôm đó - buổi chiều
sau một ngày mưa rừng - anh hớt hãi chạy về tay
cầm một khúc ngà đưa lên khoe .
(Nguyễn Quang Sáng Chiếc lược
ngà)
Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính
lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: Hôm nay tôi đi
học.
(Thanh Tịnh Tôi đi học)
Cô bé nhà bên (có ai ngờ)
Cũng vào du kích
Hôm gặp tôi vẫn cười khúc khích
Mắt đen tròn (thương thương quá đi thôi)
(Giang Nam Quê hương)

Xem chi tiết: Các thanhd phận biệt lập