Điều lệ pháp nhân theo pháp luật Việt nam

LINK DOWNLOAD MIỄN PHÍ TÀI LIỆU "Điều lệ pháp nhân theo pháp luật Việt nam": http://123doc.vn/document/569223-dieu-le-phap-nhan-theo-phap-luat-viet-nam.htm

5
Thứ hai, pháp nhân tồn tại độc lập không phụ thuộc vào sự thay đổi các thành viên pháp
nhân đó.
Thứ ba, pháp nhân có tài sản độc lập và chịu trách nhiệm độc lập về tài sản, có quyền
chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản.
Thứ tư, pháp nhân có quyền khởi kiện nguyên đơn và bị đơn trước Tòa án và thực hiện
các hành vi pháp lý nhân danh mình.
Đối với Việt Nam, pháp nhân được hình thành muộn. Trong xã hội phong kiến, các
phường, hội trong hoạt động thương mại cũng hình thành rất sớm. Tuy nhiên, nền kinh tế
thuần nông, tính chất làng, xã trong quan hệ dân sự được đề cao. Do vậy, khái niệm pháp
nhân trong pháp luật phong kiến không được đề cập. Trong thời kỳ Pháp thuộc, các nhà
xưởng của tư bản nước ngoài cũng hình thành và phát triển, nhưng quy định về pháp nhân
cũng không được ghi nhận nhiều trong văn bản luật.
Sau khi thống nhất đất nước, việc ra đời của các văn bản luật như: Thông tư số 525 ngày
26/3/1975 của Trọng tài kinh tế nhà nước, Nghị định số 17 ngày 16/01/1990 - các điều kiện
để tổ chức trở thành pháp nhân được ghi nhận mang tính chất chung chung và bao quát cho
mọi dạng pháp nhân.
Các nhà nghiên cứu pháp luật đưa ra khái niệm pháp nhân như sau: Pháp nhân là một tổ
chức thống nhất, độc lập, hợp pháp có tài sản riêng và chịu trách nhiệm bằng tài sản của
mình, nhân danh mình tham gia vào các quan hệ pháp luật một cách độc lập.

1.1.3. Phân loại pháp nhân
Phân loại pháp nhân có thể dựa trên các tiêu chí khác nhau như: nhiệm vụ, mục đích, chủ
sở hữu pháp nhân… Tuy nhiên, để phục vụ việc nghiên cứu, tác giả dựa vào tiêu chí mục đích
hoạt động của pháp nhân để phân biệt pháp nhân thành:
- Pháp nhân công: Pháp nhân công được hiểu là được chủ thể là nhà nước thành lập có
mục đích hoạt động là vì lợi ích chung của cộng đồng, xã hội, duy trì trật tự xã hội mà Nhà
nước thiết lập.
- Pháp nhân tư: Pháp nhân tư có mục đích hoạt động là vì lợi ích tư nhân. Sự hình thành pháp
nhân từ những thể nhân, pháp nhân có chung mục đích là tìm kiếm lợi nhuận mang tính cá nhân.
Các pháp nhân này hầu hết là các tổ chức kinh tế hoạt động trong các lĩnh vực. Các thành viên
pháp nhân hình thành mối quan hệ hợp đồng, cùng xây dựng pháp nhân để thực hiện mục đích
đầu tư và kiếm tìm lợi nhuận.
- Pháp nhân hội: Pháp nhân hội là tổ chức có tư cách pháp nhân, được đăng ký hoạt động
được ra đời dựa trên quyền công dân được ghi trong Hiến pháp. Cách hiểu đơn giản nhất về
pháp nhân hội là một nhóm người làm việc chung với nhau. Hiểu rộng hơn là nhiều người tập
hợp thành một nhóm, ban, hội, đoàn nhằm mục đích điều hành hay quản lý một công việc nào
đó.
1.2. Khái niệm điều lệ pháp nhân
Điều lệ pháp nhân là một văn bản quan trọng của pháp nhân khi hình thành cũng như
trong quá trình hoạt động. Pháp nhân hoạt động hợp pháp khi thỏa thuận Điều lệ cũng phải hợp
pháp. Có nghĩa rằng, Điều lệ phải được cơ quan có thẩm quyền Nhà nước công nhận dưới
nhiều hình thức: chấp thuận, phê duyệt, đăng ký
Điều lệ là văn bản ghi nhận tổng thể về pháp nhân như: tên gọi, trụ sở, mục đích hoạt
động, cách thức tổ chức và hoạt động của bộ máy, quyền và lợi ích của thành viên, cách thức
xác lập, sửa đổi, chấm dứt điều lệ, cách thức giải thể pháp nhân… Điều lệ được xem là "luật
định" của pháp nhân.
6
Điều lệ ghi nhận ý chí của thành viên khi tham gia vào việc xác lập, thông qua, thực hiện
và sửa đổi điều lệ. Chính vì thế, Điều lệ pháp nhân là căn cứ pháp lý quan trọng, kim chỉ nam
cho toàn bộ hoạt động của thành viên và quản trị pháp nhân. Điều lệ pháp nhân cũng xác định
giới hạn hoạt động của pháp nhân: vốn, lĩnh vực hoạt động, thành viên, quyền và nghĩa vụ của
thành viên, người đại diện, cơ quan điều hành. Ngoài ra, thông qua điều lệ cũng biểu đạt ý chí
của thành viên trong mối quan hệ với người thứ ba.
Điều lệ hợp pháp về nội dung phải đảm bảo các yêu cầu:
+ Không được trái pháp luật;
+ Không được xâm phạm tới lợi ích của bên thứ ba;
+ Tự nguyện và thỏa thuận trong giới hạn pháp luật quy định.
1.3. Bản chất của điều lệ pháp nhân
1.3.1. Bản chất của Điều lệ pháp nhân theo pháp luật các nước
Điều lệ pháp nhân theo quan điểm một số nước theo hệ thống pháp luật common law, La
Mã - Đức thì bản chất của Điều lệ pháp nhân được ghi nhận là thỏa thuận hợp đồng.
Với ghi nhận bản chất của Điều lệ là hợp đồng, pháp luật có thể hướng tới điều chỉnh hiệu
quả đối với pháp nhân. Từ đó, nó góp phần quan trọng trong việc xác định giá trị pháp lý của
điều lệ trong hình thành và tồn tại của pháp nhân.
1.3.2. Bản chất Điều lệ pháp nhân theo pháp luật Việt Nam
Hiện nay, có nhiều quan điểm trái ngược nhau của các nhà làm luật, các nhà nghiên cứu xoay
quanh vấn đề điều lệ của pháp nhân là hợp đồng hay nội quy, quy chế của pháp nhân. Pháp luật
Việt Nam đến nay cũng chưa có chế định nào quy định Điều lệ pháp nhân là hợp đồng hay là nội
quy. Văn bản hiến pháp của hầu hết các nước có nền kinh tế thị trường thường ghi nhận tự do
kinh tế, tự do khế ước và tự do lập hội của công dân. Và tiếp đó, các đạo luật dân sự luôn có qui
định cụ thể về khế ước lập hội. Trên các cơ sở đó, các đạo luật về thương mại và Luật Doanh
nghiệp xây dựng chi tiết về quyền đó của công dân. Tuy nhiên, Hiến pháp 1992 và Bộ luật
Dân sự hiện hành của Việt Nam chưa thể hiện được vấn đề trên.
- Quan niệm cho rằng Điều lệ pháp nhân là nội quy
Thứ nhất, pháp luật Việt Nam không phân loại pháp nhân công và tư như các nước trên thế
giới. Mặt khác do xuất phát tư tưởng quản lý kinh tế tập trung, bao cấp, loại hình pháp nhân chỉ
có Nhà nước được thành lập. Nhà nước giao cho tập thể lãnh đạo công ty và quản lý nguồn vốn.
Do vậy, cơ quan chủ quản ban hành, phê duyệt điều lệ cho những tập thể đại diện quản lý vốn
Nhà nước tại doanh nghiệp.
Thứ hai, pháp nhân thuộc sở hữu nhà nước thụ động thực hiện kế hoạch trong sản xuất,
không có tính chất tìm kiếm đối tác và thiết lập các quan hệ đối tác. Vậy nên, Điều lệ không
được quan niệm là có "tính đối kháng" là điều dễ hiểu.
Thứ ba, xuất phát từ tư duy của người làm luật và coi trọng mục đích đơn nhất của cơ
quan nhà nước là quản lý hành chính đối với pháp nhân. Chính vì lẽ đó mà các thỏa thuận của
các thành viên pháp nhân cũng phải xoay quanh mong muốn của nhà làm luật và áp dụng
pháp luật là hiệu quả quản lý chứ không phải là hiệu quả của thỏa thuận trong điều lệ.
- Quan điểm cho rằng Điều lệ pháp nhân là hợp đồng
Cho đến nay, thông qua các quy định pháp luật về điều lệ thì nhà làm luật Việt Nam không đề
cập vấn đề Điều lệ pháp nhân là hợp đồng hay không phải là hợp đồng.
Điều lệ pháp nhân là một thỏa thuận ràng buộc của các cá nhân sáng lập khi cùng hướng
tới mục đích thành lập pháp nhân, có mục tiêu, lợi ích nhất định. Nhìn ở góc độ pháp lý, Điều lệ
pháp nhân giống như một bản hợp đồng có "tính chất quy định". Tuy nhiên, vì pháp nhân là "tổ
chức do luật pháp đặt ra" nên khác với các bản hợp đồng thông thường, bản điều lệ có thể trưng ra
7
được cho những người thứ ba và buộc họ phải chấp nhận "tính chất đối kháng" khi giao dịch với
công ty.
Bộ luật Dân sự 2005 với tư cách là bộ luật nguồn không đề cập vấn đề quan hệ pháp nhân có
phải hợp đồng hay không. Nhưng xét về bản chất quan hệ thì khi nhiều thể nhân, pháp nhân cùng
có dự định và cùng tham gia xây dựng một pháp nhân xuất phát từ sự tự nguyện thỏa thuận và
cam kết. Dựa vào quy định của pháp luật, họ tự xây dựng nên chuẩn mực chung tại bản Điều lệ
của pháp nhân. Như vậy, ở một góc độ nào đó, pháp luật cũng ghi nhận Điều lệ pháp nhân mang
dấu ấn của hợp đồng.
Luật Doanh nghiệp 1999 ra đời, các nhà làm luật và cơ quan quản lý nhà nước lại đưa ra
điều lệ mẫu cho tất các các pháp nhân đăng ký phải tuân thủ trong việc soạn thảo và thông qua.
Trong điều lệ mẫu phải có đủ các nội dung chủ yếu quy định tại Điều 22 của Luật Doanh nghiệp.
Nếu có các điều khoản mà thành viên pháp nhân thỏa thuận ngoài điều lệ mẫu thì được coi là
không hợp lệ và ngay lập tức cơ quan phê duyệt hay đăng ký không chấp thuận và yêu cầu chỉnh
sửa.
Luật Doanh nghiệp năm 2005 đã có nét đột phá khi đi theo hướng chỉ quy định những vấn
đề cơ bản, có tính nguyên tắc về nhiều nội dung trong quản trị nội bộ doanh nghiệp, cho phép
điều lệ công ty quy định thêm những vấn đề cụ thể để đáp ứng yêu cầu điều hành hoạt động
kinh doanh của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp có quyền quy định trong điều lệ của mình các
quan hệ ứng xử nội bộ và cách thức quản lý, điều hành cụ thể trong hoạt động nội bộ của
doanh nghiệp.

Pháp luật Việt Nam chưa có sự thừa nhận điều lệ là hợp đồng song sau các lần ban hành
và sửa đổi pháp luật về doanh nghiệp thì ngày càng thể hiện rõ tinh thần coi điều lệ là một
hợp đồng.
Theo quan điểm của tác giả cho rằng bản chất Điều lệ pháp nhân là hợp đồng. Bởi lẽ, nền
kinh tế thị trường trao quyền tự chủ về đầu tư, khai thác lợi ích về tài sản và tự chủ của pháp nhân
nhằm duy trì trật tự xã hội, tìm kiếm lợi nhuận của đầu tư; quyền tự do lập hội với các mục đích
hợp pháp…Vậy nên, các thể nhân và pháp nhân lựa chọn các hình thức để quy tụ nguồn lực thông
qua thỏa thuận điều lệ. Do vậy, vấn đề tự do ý chí của các thành viên pháp nhân là mấu chốt để
lựa chọn hình thức phù hợp để hợp tác và ban hành văn bản xây dựng và quản lý pháp nhân.
Chính vì vậy, thoả thuận trong điều lệ cần có những đặc thù riêng giữa pháp nhân này với pháp
nhân khác nhằm để quản lý, điều hành và giải quyết tranh chấp phù hợp. Pháp luật không nên quy
định các thỏa thuận khuôn mẫu, cứng nhắc, không khả thi.
1.4. Xác lập, thông qua, sửa đổi và chấm dứt điều lệ pháp nhân
1.4.1. Xác lập Điều lệ pháp nhân
Điều lệ pháp nhân xác lập thông qua một trình tự nhất định. Tùy thuộc vào loại hình pháp
nhân khác nhau, điều lệ có cách thức xác lập khác nhau. Cụ thể:
- Xác lập điều lệ của pháp nhân công;
- Xác lập điều lệ của pháp nhân tư;
- Xác lập điều lệ của pháp nhân hội.
Công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí; có quyền được
1.4.2. Thông qua Điều lệ pháp nhân
Thông qua Điều lệ pháp nhân bao gồm:
- Thông qua Điều lệ pháp nhân công
- Thông qua Điều lệ pháp nhân tư
- Thông qua Điều lệ pháp nhân hội
1.4.3. Sửa đổi Điều lệ pháp nhân
8
Pháp nhân hoạt động, phát triển kéo theo nhu cầu thay đổi các nội dung điều lệ. Một mặt,
pháp luật quy định pháp nhân được sửa đổi điều lệ. Mặt khác, nội dung điều lệ cũng quy định về
cách thức sửa đổi điều lệ khi có yêu cầu được thông qua. Tuy nhiên, sửa đổi điều lệ áp dụng cho
từng loại pháp nhân lại có điểm khác biệt.
1.5. Nội dung cơ bản của điều lệ pháp nhân
Pháp nhân xác lập điều lệ phải đảm bảo các nội dung cơ bản như sau:
Thứ nhất, tên của pháp nhân. Tên được coi là yêu cầu đầu tiên khi xác lập điều lệ. Tên gọi
nhằm phân biệt giữa pháp nhân này và pháp nhân khác. Lợi ích đưa ra tên gọi pháp nhân là:
để xác định tư cách và loại hình pháp nhân thông qua tên; nhân danh bằng tên gọi khi giao
dịch với các bên liên quan; là thương hiệu trong hoạt động thương mại, quảng bá; xác định
trách nhiệm pháp lý trước cơ quan nhà nước và bên đối tác của pháp nhân…
Thứ hai, trụ sở pháp nhân. Trụ sở là nơi pháp nhân hoạt động chính, các thành viên làm
việc, cơ quan nhà nước và các đối tác của pháp nhân liên hệ, tống đạt các giấy tờ.
Thứ ba, mục tiêu và lĩnh vực hoạt động. Đây là vấn đề rất quan trọng bởi các lý do sau:
Mục tiêu và lĩnh vực hoạt động là yếu tố xác định loại pháp nhân đó là pháp nhân công, pháp
nhân tư hay pháp nhân hội. Qua đó ta xác định pháp luật điều chỉnh pháp nhân đó là gì (luật
công, luật tư …). Lĩnh vực hoạt động của pháp nhân nhằm đưa ra năng lực, tính khả thi và
hợp pháp của pháp nhân.
Thứ tư, vốn và tài sản của pháp nhân. Muốn xác định năng lực tài chính và khả năng chịu
trách nhiệm bằng tài sản của pháp nhân phải thông qua vốn và tài sản. Vốn và tài sản pháp nhân
được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau: được chu cấp từ ngân sách nhà nước, vốn góp của
thành viên, vốn từ lợi nhuận, khoản vay…
Thứ năm, người đại diện pháp nhân. Pháp nhân là "thực thể hư cấu". Hoạt động của pháp
nhân thông qua người đại diện. Người đại diện được các thành viên và pháp luật trao quyền
và nghĩa vụ, nhân danh pháp nhân để giao dịch với cơ quan nhà nước, đối tác, đại diện pháp
nhân tại cơ quan tài phán…
Thứ sáu, cơ cấu tổ chức của pháp nhân. Pháp nhân là một tổ chức. Do vậy, bộ máy điều
hành của pháp nhân phải được thể hiện trong điều lệ. Cơ cấu tổ chức pháp nhân được phân
cấp theo từng thứ bậc và có nhiệm vụ khác nhau. Giữa các bộ phận có sự liên kết và cùng
chịu sự điều hành của người đại diện.
Thứ bảy, quyền và nghĩa vụ của thành viên. Các thành viên pháp nhân được hưởng quyền và
nghĩa vụ từ mọi hoạt động của pháp nhân mang lại. Đối với pháp nhân công, tất cả cá nhân hoạt
động trong pháp nhân đều phải tuân thủ theo điều lệ và được hưởng các quyền lợi do điều lệ quy
định. Đối với pháp nhân tư, quyền và nghĩa vụ thành viên được xác định đối với thành viên góp
vốn được xác định tại danh sách thành viên của pháp nhân. Đối với pháp nhân hội, các thành viên
tham gia chấp nhận điều lệ hội có nghĩa vụ và quyền lợi được quy định chi tiết tại điều lệ.
Thứ tám, thể thức thông qua quyết định, nguyên tắc giải quyết tranh chấp nội bộ. Trong
hoạt động, các quyết định liên quan pháp nhân phải được thông qua bởi các cơ quan của pháp
nhân. Tùy thuộc vào loại quyết định, điều lệ quy định thẩm quyền phê duyệt và thông qua các
quyết định của pháp nhân.
Thứ chín, các trường hợp giải thể, thủ tục thanh lý tài sản của pháp nhân. Điều lệ quy định
các trường hợp giải thể của pháp nhân. Có nhiều trường hợp giải thể của pháp nhân: hoặc
thành viên thỏa thuận, hoặc luật định. Giải thể và thanh lý tài sản pháp nhân được thực hiện
theo trình tự quy định tại điều lệ.
Thứ mười, thể thức sửa đổi điều lệ. Điều lệ là "hiến pháp" của pháp nhân. Tuy nhiên, điều
lệ có thể được sửa đổi bất cứ khi nào nếu đạt yêu cầu của tỷ lệ thành viên nhất trí, hoặc do cơ
9
quan chủ quản đề nghị. Sửa đổi điều lệ được thực hiện theo trình tự quy định tại điều lệ và
luật định.
1.6. Hiệu lực của điều lệ pháp nhân
1.6.1. Giá trị hiệu lực của Điều lệ pháp nhân đối với thành viên
Điều lệ pháp nhân được xác lập và có hiệu lực trước hết là các thành viên pháp nhân đó.
Điều lệ là văn bản truyền tải và ghi nhận ý chí và thống nhất ý chí của thành viên pháp nhân.
Chính vì thế, Điều lệ pháp nhân trước hết là căn cứ pháp lý đối với tất cả thành viên pháp
nhân.
Điều lệ có hiệu lực kể từ khi được cơ quan nhà nước phê chuẩn hoặc được đăng ký tại cơ
quan nhà nước có thẩm quyền. Khi đó, các thành viên của pháp nhân phải tuân thủ các điều khoản
đó ghi nhận trong điều lệ như: tư cách thành viên, quyền và nghĩa vụ, tổ chức và hoạt động, giải
quyết tranh chấp, sửa đổi và bổ sung điều lệ…
Điều lệ pháp nhân là căn cứ pháp lý quan trọng trong mọi hoạt động của pháp nhân, là
căn cứ giải quyết tranh chấp giữa các thành viên với pháp nhân, giữa thành viên với nhau. Đối
với pháp nhân tư, điều lệ là sự cụ thể hóa của luật vào từng pháp nhân khác nhau.
Tương tự, đối với pháp nhân hội, điều lệ là thỏa thuận mang tính tập thể, lợi ích của các
thành viên hòa vào lợi ích chung, hoạt động có tôn chỉ rõ ràng. Vậy nên khi các thành viên
tranh chấp hoặc không tán thành với lãnh đạo hội, điều lệ là căn cứ trước tiên để tham chiếu
giải quyết tranh chấp.
1.6.2. Giá trị hiệu lực của Điều lệ pháp nhân đối với người thứ ba
Điều lệ của pháp nhân ngoài chức năng là căn cứ điều chỉnh nội bộ giữa các thành viên
của pháp nhân. Nó còn có giá trị quan trọng đối với người thứ ba.
Thứ nhất, xuất phát từ "tính chất đối kháng" của một văn bản thỏa thuận của các thành
viên pháp nhân. Thông qua nội dung điều lệ, cá nhân, tổ chức, cơ quan chức năng nhận biết
được sự tồn tại của pháp nhân, loại hình, cơ cấu của pháp nhân. Đặc biệt là vấn đề vốn, cách
thức góp vốn và vấn đề đại diện của pháp nhân trong từng trường hợp.
Thứ hai, thông qua Điều lệ pháp nhân, người thứ ba trong quan hệ với pháp nhân tìm ra
được các thỏa thuận nội bộ của từng thành viên và thỏa thuận đó có ảnh hưởng như thế nào
nếu người thứ ba tham gia vào quan hệ với pháp nhân. Và cũng thông qua đó, họ hiểu được
họ có được bảo vệ hoặc bị xâm hại bởi những thỏa thuận trước đó của một đối tác.
Như vậy, Điều lệ pháp nhân là văn bản pháp lý quan trọng của pháp nhân. Một điều lệ có
chất lượng tốt khi đảm bảo được hai yêu cầu: hợp pháp và đảm bảo quyền lợi của các thành
viên pháp nhân.

Chương 2
NHỮNG QUY ĐỊNH VỀ ĐIỀU LỆ PHÁP NHÂN
THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
2.1. Quy định về điều lệ pháp nhân theo pháp luật Việt Nam
Tại Bộ luật Dân sự 2005, pháp nhân được quy định tại Chương IV, từ Điều 84 đến Điều
99. Nội dung điều lệ được quy định tại Điều 88 Bộ luật.
Bộ luật Dân sự đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh pháp nhân và Điều lệ pháp
nhân. Từ đó, nó góp phần thúc đẩy sự phát triển của các loại hình pháp nhân, đa dạng về chủ
thể trong phát triển xã hội, mang lại hiệu quả cho cộng đồng và quốc gia. Tác giả luận văn
nghiên cứu điều lệ theo góc độ phân loại sau đây.
2.1.1. Điều lệ của pháp nhân công
10
Pháp nhân công có những đặc thù nhất định: hoạt động về lợi ích công cộng, duy trì an
ninh và trật tự xã hội, không vì mục tiêu lợi nhuận, chủ sở hữu là Nhà nước - chủ thể đặc
biệt…
Vì vậy, Điều lệ pháp nhân công chứa đựng các nội dung sau: Tên pháp nhân; Mục tiêu
hoạt động; Tài chính pháp nhân, nguyên tắc sử dụng vốn; Quan hệ giữa pháp nhân và cơ quan
chủ quản; Cơ cấu tổ chức quản lý; Người đại diện theo pháp luật; Các trường hợp tổ chức lại,
giải thể, chuyển đổi và thủ tục thanh lý tài sản của pháp nhân; Thể thức sửa đổi, bổ sung Điều
lệ; Các quy định khác do cơ quan, tổ chức được ủy quyền Nhà nước quy định nhưng không
được trái pháp luật.
2.1.2. Điều lệ của pháp nhân tư
Bản chất của pháp nhân tư là quan hệ mang tính hợp đồng, vì lợi ích tư. Lợi nhuận là mục
tiêu hàng đầu của loại pháp nhân này. Vậy nên, điều lệ là một hình thức để ghi nhận và truyền
tải các thỏa thuận của thành viên. Vậy nên, tự do ý chí, tự do thỏa thuận nội dung điều lệ là
điều rất quan trọng.
Pháp nhân tư được hiểu là các pháp nhân hoạt động dưới hình thức: các loại hình công ty,
hợp tác xã. Pháp luật điều chỉnh chủ yếu là: Luật Doanh nghiệp, Luật hợp tác xã, Luật các tổ
chức tín dụng, Luật chứng khoán, Luật luật sư…
Ở nước ta, pháp nhân được hình thành từ rất sớm. Tuy nhiên, sự ra đời của Luật Công ty
1990, Luật Đầu tư nước ngoài thì pháp nhân mới được điều chỉnh bằng pháp luật hoàn chỉnh.
Kế tiếp đó, hàng loạt các văn bản luật được ban hành điều chỉnh pháp nhân và điều lệ được ra
đời như: Luật Doanh nghiệp nhà nước, Luật Doanh nghiệp, Luật hợp tác xã…
Như vậy, Điều lệ pháp nhân tư được điều chỉnh của rất nhiều văn bản luật khác nhau. Tùy
thuộc vào lĩnh vực hoạt động, yêu cầu về nội dung điều lệ cũng có điểm khác nhau. Ngoài các
chế định điều chỉnh sự hình thành, hoạt động, chấm dứt pháp nhân, pháp nhân còn chịu điều
chỉnh của các chế định pháp luật khác như: Luật Thuế, Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Bảo vệ môi
trường…
2.1.3. Điều lệ pháp nhân hội
Pháp nhân hội được chia thành hai nhóm: pháp nhân hội công và pháp nhân hội tư.
Pháp nhân Hội quy định tại Điều 2 Nghị định số 45/2010/NĐ-CP ngày 21/04/2010 quy
định về tổ chức, hoạt động và quản lý hội.
Pháp nhân hội nói chung hoạt động phải tuân thủ điều lệ. Điều lệ hội hợp pháp phải chứa
đựng nội dung luật định và phải được sự phê duyệt của cơ quan nhà nước có thẩm quyền (Bộ
Nội vụ, Sở Nội vụ, Ủy ban nhân cấp tỉnh). Điều lệ hội phải có đủ nội dung cơ bản quy định tại
Điều 8 Nghị định số 45/2010/NĐ-CP của Chính phủ ngày 21/04/2010 quy định về tổ chức,
hoạt động và quản lý hội.
2.2. Xác lập, thông qua, sửa đổi và chấm dứt điều lệ pháp nhân
2.2.1. Xác lập, thông qua, sửa đổi và chấm dứt điều lệ đối với pháp nhân công
Đối với pháp nhân công việc xác lập điều lệ được gắn liền với thủ tục thành lập pháp
nhân. Xuất phát từ nguồn gốc của pháp nhân công là bằng quyết định hành chính thành lập
pháp nhân, mục thực hiện nhiệm vụ công cộng. Do vậy, nội dung điều lệ đáp ứng được các
nội dung luật định và được phê chuẩn, phê duyệt về nội dung bằng quyết định mang tính hành
chính của cơ quan chủ quản. Điều lệ có hiệu lực thi hành kể từ khi được cơ quan chủ quản phê
duyệt, chuẩn y.
2.2.2. Xác lập, thông qua, sửa đổi và chấm dứt điều lệ đối với pháp nhân tư
Bản chất pháp nhân tư là quan hệ hợp đồng. Điều lệ là cách thức biểu đạt những thỏa
thuận của các thành viên pháp nhân. Thành viên, cổ đông, chủ sở hữu căn cứ vào mục tiêu,
11
phương hướng hoạt động của pháp nhân và pháp luật điều chỉnh để xác lập nên nội dung Điều
lệ pháp nhân. Nội dung cơ bản của Điều lệ được quy định tại Điều 22 Luật Doanh nghiệp
2005 và Điều 12 Luật Hợp tác xã. Ngoài ra, sáng lập viên có thể thỏa thuận các Điều khoản
và nội dung khác đảm bảo phù hợp với đặc thù và thuận lợi trong việc quản lý và điều hành
pháp nhân. Các quyền cụ thể của thành viên pháp nhân và các mô hình quản trị pháp nhân
cũng được các văn bản này quy định.
2.2.3. Xác lập, thông qua, sửa đổi và chấm dứt điều lệ đối với pháp nhân hội
Theo quy định, pháp nhân hội thành lập và hoạt động phải có điều lệ hội. Điều lệ hội
được các sáng lập viên xác lập và nộp kèm hồ sơ thành lập hội gửi cơ quan nhà nước có thẩm
quyền (Bộ Nội vụ, Sở Nội vụ, Ủy ban nhân dân) đề nghị cho phép thành lập. Sau khi xem xét
tính hợp pháp của điều lệ và hội dự định thành lập, cơ quan nhà nước cấp phép thành ra quyết
định phê duyệt điều lệ hội và cho phép thành lập hội.
2.3. Những bất cập của pháp luật điều chỉnh đối với điều lệ pháp nhân
2.3.1. Bất cập từ việc ban hành điều lệ mẫu của cơ quan quản lý nhà nước đối với
pháp nhân
Điều lệ là văn bản quan trọng của pháp nhân. Pháp nhân công, pháp nhân tư, pháp nhân
hội khi xác lập điều lệ phải dựa trên cơ sở của rất nhiều văn bản luật chung: Bộ luật Dân sự,
Luật Doanh nghiệp, Luật hợp tác xã, các luật thuế… ngoài ra còn có luật chuyên ngành như
Luật kinh doanh bảo hiểm, Luật các tổ chức tín dụng, Luật đất đai Điều đó chứng minh rằng
một bản điều lệ mà phù hợp với pháp nhân là một sự tổng hợp giữa quy định pháp luật và
điều kiện đặc thù của loại hình pháp nhân.
Việc các cơ quan nhà nước ban hành điều lệ mẫu, quy định mang tính can thiệp, quy định
đóng khung ở các điều khoản, tỷ lệ đã làm biến điều lệ không còn là thỏa thuận độc lập của
những thành viên pháp nhân mà có sự "tham gia vô hình" của cơ quan quản lý nhà nước.
Ban hành Điều lệ mẫu dẫn đến việc hiểu và áp dụng của cơ quan quản lý đã gây không ít
khó khăn cho pháp nhân khi xác lập, sửa đổi điều lệ. Để phù hợp với các đòi hỏi của cơ quan
quản lý, pháp nhân phải thực hiện việc sao chép điều lệ mẫu thành điều lệ của mình. Điều đó
hoàn toàn không thích hợp với bản chất của pháp nhân tư: đề cao tự do ý chí, tự do thỏa
thuận.
2.3.2. Đề cao việc quản lý hành chính nhà nước đối với Điều lệ pháp nhân
Pháp nhân là thực thể do pháp luật tạo ra. Quản lý pháp nhân khác với quản lý và điều
chỉnh thể nhân. Từ góc độ đó, các nhà làm luật và quản lý luôn hướng tới quản lý pháp nhân
sao cho hiệu quả nhất. Chính vì thế, khi cho phép thành lập pháp nhân, Điều lệ pháp nhân là
một yêu cầu cần thiết trong hồ sơ. Cơ quan cấp phép luôn yêu cầu, điều lệ phải được chỉnh
sửa sao cho khuôn mẫu theo cách hiểu của họ.
Điều lệ mang tính quy định đối với thành viên và tính đối kháng với bên thứ ba. Mặt
khác, nó cũng chứa đựng những thông tin về pháp nhân một cách trọn vẹn nhất. Chính vì thế,
điều lệ phải là tài liệu công khai của pháp nhân. Bất cứ cá nhân, tổ chức nào cũng có quyền
cung cấp thông tin về Điều lệ pháp nhân từ cơ quan cấp phép khi có nhu cầu.
Pháp luật không có quy định nào xác định về giá trị của Điều lệ pháp nhân. Cho nên, giá trị
điều lệ chỉ đơn thuần là tài liệu khi thành lập pháp nhân. Và cũng từ đó, cơ quan Tòa án cũng
xem nhẹ giá trị của điều lệ khi giải quyết tranh chấp.
Như vậy, đề cao quản lý hành chính trong các quy định pháp luật đối với điều lệ đã ảnh
hưởng lớn đối với pháp nhân. Tranh chấp nội bộ thành viên và bên thứ ba thiếu cơ sở pháp lý
để giải quyết.
12
2.3.3. Thiếu quy định điều chỉnh các thỏa thuận thành viên pháp nhân trước khi và
sau khi hình thành pháp nhân
Bản chất quan hệ pháp nhân tư và pháp nhân hội pháp nhân là quan hệ hợp đồng. Đối với
pháp nhân tư trước khi pháp nhân được hình thành, các thành viên có những thỏa thuận liên quan
đến việc hình thành pháp nhân trong tương lai như: góp vốn, cách thức góp vốn, tài sản, lĩnh vực
hoạt động, phân chia quyền hạn, bổ nhiệm chức vụ, ký kết các hợp đồng, thỏa thuận chuyển
nhượng vốn giữa các thành viên góp vốn, cổ đông sáng lập trong tương lai; vấn đề bảo mật thông tin
giữa các nhà đầu tư; những cam kết riêng lẻ về những vấn đề hợp tác đầu tư giữa các bên trong
tương lai
Pháp luật hiện hành thiếu các quy phạm điều chỉnh về các thỏa thuận của các thành viên
pháp nhân trước khi pháp nhân hình thành. Từ sự thiếu quy định điều chỉnh của pháp luật đến
việc áp dụng không thống nhất khi giải quyết các tranh chấp, đã gây ảnh hưởng rất lớn đến
quyền lợi của thành viên pháp nhân.
2.3.4. Bất cập từ việc ban hành văn bản pháp luật không thống nhất, chồng chéo của
cơ quan nhà nước
Hoàn thiện hệ thống pháp luật đang là sự nỗ lực của các nhà làm luật nước ta. Bằng
chứng là chúng ta đang luật hóa trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội mà trước đây không
có luật điều chỉnh hoặc được điều chỉnh bằng các văn bản dưới luật. Cụ thể, Bộ luật Dân sự,
Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Luật sư, Luật Xây dựng, Luật Bảo hiểm, Luật thuế…
ra đời đã góp phần tạo sự bình đẳng giữa các pháp nhân. Tuy nhiên, ban hành văn bản không
thống nhất, chồng chéo đang là thực trạng hiện nay.
2.3.5. Bất cập quy định pháp luật quy định về nội dung Điều lệ pháp nhân
2.3.5.1. Bất cập quy định pháp luật về nội dung Điều lệ pháp nhân công
Những bất cập quy định pháp luật về nội dung Điều lệ pháp nhân công thể hiện ở những
điểm sau:
+ Thiếu quy định pháp điều chỉnh nội dung Điều lệ pháp nhân công.
+ Bất cập về khung pháp lý điều chỉnh pháp nhân công sau khi chuyển đổi.
2.3.5.2. Bất cập quy định pháp luật về nội dung Điều lệ pháp nhân tư
Các bất cập của pháp luật về nội dung điều lệ được thể hiện ở những nội dung sau đây:
- Bất cập về quy định đặt tên pháp nhân tư.
- Bất cập về quy định phạm vi, ngành nghề kinh doanh của pháp nhân tư.
- Bất cập về quy định vốn điều lệ của pháp nhân tư.
- Bất cập của quy định pháp luật về vấn đề đại diện theo pháp luật.
- Bất cập do thiếu quy định của luật cụ thể điều chỉnh Điều lệ pháp nhân.
- Bất cập của pháp luật liên quan đến cơ cấu tổ chức quản lý của pháp nhân tư.
- Pháp luật quy định về thể thức thông qua quyết định, nguyên tắc giải quyết tranh chấp
nội bộ của pháp nhân tư là không hợp lý.
- Bất cập do không quy định cụ thể về chuyển đổi loại hình và tổ chức lại pháp nhân tư.
2.3.5.3. Bất cập quy định pháp luật về nội dung Điều lệ pháp nhân hội
Pháp nhân hội hiện nay chịu sự điều chỉnh của các văn bản luật như: Sắc lệnh số
102/SL/L004 ngày 20 tháng 5 năm 1957 ban hành Luật quy định quyền lập hội; Nghị định số
45 quy định về tổ chức, hoạt động và quản lý Hội. Trong quá trình xác lập, ban hành, sửa đổi
và áp dụng Điều lệ pháp nhân gặp những bất cập sau đây:
+ Bất cập do thiếu Luật điều chỉnh về Hội và điều lệ hội.
13
+ Thiếu quy định chi tiết điều chỉnh về vốn và tài sản pháp nhân hội.
+ Bất cập do thiếu quy định của pháp luật về điều kiện người đại diện pháp luật pháp
nhân hội.
Như vậy, hệ thống pháp luật Việt Nam điều chỉnh về pháp nhân và Điều lệ pháp nhân
đang được các nhà làm luật ngày càng hoàn thiện và đáp ứng được thực tế đời sống pháp
nhân. Từ đó, pháp luật góp phần thiết lập và nâng cao giá trị pháp lý của Điều lệ pháp nhân,
tạo sự bình đẳng giữa các pháp nhân trước pháp luật.
Ch-¬ng 3
THỰC TRẠNG ÁP DỤNG ĐIỀU LỆ PHÁP NHÂN VÀ CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN
TÍNH KHẢ THI CỦA ĐIỀU LỆ PHÁP NHÂN
3.1. Thực trạng áp dụng điều lệ pháp nhân
3.1.1. Thực trạng áp dụng điều lệ của pháp nhân công
Pháp nhân công trong bất cứ quốc gia nào đều có vai trò quan trọng. Tuy nhiên, hệ thống
pháp luật không hướng tới điều chỉnh theo phân loại pháp nhân công và tư, lợi ích công cộng
và lợi ích tư nhân là một bước cản lớn trong quá trình hoàn thiện pháp luật điều chỉnh pháp
nhân.
Chính sách của nước ta hiện nay là tư nhân hóa trong các lĩnh vực không trọng yếu, cần
nhà nước tham gia tổ chức quản lý. Những pháp nhân công được chuyển đổi, cổ phần hóa, cùng
sự điều chỉnh của luật chung.
Thực trạng áp dụng điều lệ trong hoạt động pháp nhân công đang là vấn đề cần các nhà làm
luật giải quyết. Nếu phát triển nền kinh tế thị trường toàn diện, pháp nhân phải có được sự bình
đẳng trong pháp luật điều chỉnh. Đặc biệt văn bản Điều lệ pháp nhân là "pháp luật" thể hiện
đúng đắn điều đó.
3.1.2. Thực trạng áp dụng điều lệ của pháp nhân tư
Trong xu hướng phát triển của nền kinh tế thị trường, pháp nhân tư ngày càng gia tăng về
số lượng và quy mô hoạt động. Thành quả đạt được của pháp nhân tư trên mọi lĩnh vực: kinh
tế, xã hội, môi trường, khoa học kỹ thuật… Phạm vi hoạt động được mở rộng vượt qua biên
giới.
Quy định pháp luật điều chỉnh pháp nhân tư phải đáp ứng được yêu cầu: tôn trọng quyền
tự do ý chí, tự do thỏa thuận của công dân. Pháp luật điều chỉnh mang tầm vĩ mô và tuân thủ
quy luật của thị trường, mềm dẻo và linh hoạt.
Qua phân tích về thực trạng áp dụng pháp luật về Điều lệ pháp nhân, ta thấy rằng cần có
một cách nhận thức đúng đắn về giá trị pháp lý của Điều lệ pháp nhân. Từ đó, pháp luật mới
thực sự là khung pháp lý điều chỉnh pháp nhân toàn diện.
3.1.3. Thực trạng áp dụng điều lệ của pháp nhân hội
Pháp nhân hội là loại hình pháp nhân phổ biến trong xã hội hiện đại. Nó đáp ứng được
nhu cầu tự do hội họp của công dân. Đây là một quyền cơ bản của con người. Pháp nhân hội
đã đóng góp vai trò rất lớn trong phát triển kinh tế, chính trị, xã hội của đất nước.
Đối với nước ta, pháp nhân hội đã đóng góp vai trò trong giải phóng đất nước và ổn định
phát triển xã hội trong thời kỳ đổi mới. Điều chỉnh pháp nhân hội bằng pháp luật phải thỏa
mãn yếu tố: tôn trọng quyền tự do lập hội của công dân và phù hợp với chính sách phát triển
của Nhà nước.
3.2. Đòi hỏi khách quan giải pháp nâng cao hiệu lực của điều lệ pháp nhân
3.2.1. Đòi hỏi khách quan hội nhập kinh tế quốc tế đối với hệ thống pháp luật trong
nước
14
Hội nhập kinh tế quốc tế là một nội dung quan trọng của công cuộc đổi mới. Pháp luật
của chúng ta cũng nên được xây dựng gần hơn với pháp luật của các nền kinh tế phát triển.
Trong quá trình cải cách thị trường và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, Việt Nam đã hội nhập
sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu, thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài, khai thác các cơ hội
thị trường quốc tế để thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu. Việt Nam có quan hệ thương mại với
hơn 170 quốc gia, vùng và lãnh thổ, ký hơn 60 hiệp định kinh tế về thương mại song phương
và thiết lập quan hệ đầu tư với khoảng trên 70 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Như vậy, với tư cách là nguồn để các pháp nhân xây dựng điều lệ, hệ thống pháp luật, cụ thể
là Bộ luật Dân sự, Luật Doanh nghiệp, Luật chứng khoán, luật điều chỉnh tổ chức Hội, luật Hợp
tác xã, Luật thương mại, Bộ luật tố tụng dân sự cần được thống nhất về mặt nội dung và khoa học
về kỹ thuật ban hành và đặc biệt là tôn trọng quyền tự quyết của pháp nhân trong xác lập, thông
qua và sửa đổi Điều lệ pháp nhân.
3.2.2. Đòi hỏi cần thiết của Điều lệ trong hoạt động pháp nhân
Xuất phát từ bản chất của Điều lệ pháp nhân là một thỏa thuận hợp đồng để cùng hướng
tới hình thành một pháp nhân để kiếm tìm lợi ích của từng thể nhân tham gia thành viên. Vậy nên,
Điều lệ phải là "con đẻ" của các người sáng lập nên nó.
Hiện nay, với việc ban hành Điều lệ mẫu của cơ quan quản lý nhà nước làm cho pháp
nhân trở lên thụ động trong xây dựng Điều lệ cho pháp nhân. Thêm vào đó, tư tưởng còn xem
nhẹ của các thành viên sáng lập trong khi xây dựng pháp nhân. Chính vì vậy, nhiều pháp nhân
có suy nghĩ có điều lệ cho đủ thủ tục.
Hậu quả của một cam kết tại Điều lệ không phù hợp, thiếu thực tế đã không thể là cơ sở để
giải quyết các tranh chấp giữa các thành viên trong công ty, vi phạm của người đại diện không thể
kiểm soát, gây hậu quả nghiêm trọng về mặt kinh tế, ảnh hưởng tới hoạt động kinh doanh và
lòng tin của các nhà đầu tư và đối tác.
Thật bất cập và nguy hại nếu các thỏa thuận của các thành viên pháp nhân chỉ là hình thức
và không có tính khả thi.
3.2.3. Đòi hỏi khách quan của bên thứ ba cần được pháp luật bảo vệ khi quan hệ với
pháp nhân
Người thứ ba trong quan hệ với pháp nhân rất cần được pháp luật bảo vệ. Bởi vậy, các
thỏa thuận của các thành viên trong Điều lệ của pháp nhân phải được đăng ký tại cơ quan nhà
nước có thẩm quyền và công khai với bên thứ ba khi tham gia giao dịch. Một bản Điều lệ trái
luật hoặc không rõ ràng cũng là một ảnh hưởng lớn tới khả năng tìm đối tác, khách hàng của
pháp nhân.
3.2.4. Sự cần thiết từ góc độ quản lý nhà nước đối với hoạt động của pháp nhân
Luật Doanh nghiệp 2005 đã thành công, ít nhất là trên phương diện lý thuyết, trong việc tạo ra
một mặt bằng pháp lý thống nhất, không có sự phân biệt đối xử cho các mô hình tổ chức kinh
doanh thuộc hình thức sở hữu khác nhau.
Luật Doanh nghiệp 2005 ra đời đã tạo ra sân chung cho các loại hình pháp nhân là tổ chức
kinh tế. Tuy nhiên, với sự tồn tại của các tổng công ty, các tập đoàn thuộc sở hữu nhà nước và
các pháp nhân có vốn góp từ nguồn vốn nhà nước vẫn mang ảnh hưởng cũ. Vậy để tạo sự
bình đẳng về quyền và lợi ích giữa các pháp nhân, các thành viên trong pháp nhân thì cần phải
có sự công nhận đúng đắn về Điều lệ pháp nhân và các văn bản thỏa thuận của thành viên pháp
nhân.
3.3. Phương hướng sửa đổi quy định pháp luật về điều lệ pháp nhân
Qua nghiên cứu, luận văn đề xuất phương hướng sửa đổi quy định pháp luật về Điều lệ
pháp nhân bao gồm những điểm sau: